ప్రపంచంలోనే అత్యంత ప్రాచీన జీవ జాతుల్లో ఒకటైన ‘భారతీయ తోడేలు’ అంతరిస్తున్నది!

•  ప్రపంచంలోనే అత్యంత ప్రాచీన జీవ జాతుల్లో ఒకటి
•  అంతరించిపోతున్న జీవ జాతుల జాబితాలో కానిస్ లూపస్ పుల్లిప్స్

భారతదేశంలోని పాక్షిక-శుష్క మైదానాలు, పొద భూముల విస్తీర్ణంలో నివసించే అద్భుతమైన, పురాతన జీవి భారతీయ తోడేలు (ఇండియన్ వోల్ఫ్ -కానిస్ లూపస్ పల్లిప్స్. ఈ తోడేళ్ల జాతి సంఖ్య క్రమంగా తగ్గిపోతున్నది. 2023-24 భారతీయ పరిశోధనల అంచనా ప్రకారం 2,877-3,310 వరకు ఉంటుందని సమాచారం. అంతరించి పోతున్న జాతులుగా గుర్తించిన ఈ తోడేళ్ల జాతిని అంతర్జాతీయ ప్రకృతి సంరక్షణ సమితి (ఐయూసీఎన్) ఈ నెల 10 న వీటిని ప్రమాదంలో ఉన్న జాతుల జాబితాలో చేర్చింది.

భారతదేశంలో బూడిద రంగు తోడేలు పురాతన మనుగడ వంశాలలో ఒకటైన ఈ అంతుచిక్కని ప్రెడేటర్, వేల సంవత్సరాలుగా భారత ఉపఖండంలో తిరుగుతూ, పర్యావరణ వ్యవస్థలను మాంసహారిగా సమన్వయపరుస్తూ, ఆహారం, ప్రెడేటర్ మధ్య సున్నితమైన సమతుల్యతను సాధిస్తోంది. భారతదేశ వన్యప్రాణుల రక్షణ చట్టం (డబ్ల్యూఎల్పీఏ) 1972 ప్రకారం దాని పర్యావరణ ప్రాముఖ్యత, చట్టపరమైన రక్షణ ఉన్నప్పటికీ, ఈ జాతి ఇప్పుడు మనుగడ కోసం పోరాడుతోంది.

అంతరించిపోతున్న జాతుల జాబితాలోకి (ఎండేంజర్డ్ స్పీసిస్ లిస్ట్ లోకి) ఇటీవల చేర్చబడింది. దీని ఈ కథ కేవలం అంతరించిపోయే ప్రమాదం గురించి కాదు.. ఇది భారతదేశ పరిరక్షణ విధానాలు, ఇప్పటికీ ఎక్కువగా అటవీ-కేంద్రీకృతమై, దాని అత్యంత ప్రతికూల (బెదిరింపు) పర్యావరణ వ్యవస్థను, గడ్డి భూములను పరిస్థితులను ఎలా విస్మరించాయో ప్రతిబింబించే అద్దంలో వలె కనిపిస్తోంది. భారతీయ తోడేలు సంఖ్య తగ్గుతోందనేది సమాజంలోని అన్ని మూలల నుండి శ్రద్ధ, సానుభూతి, సమన్వయ చర్యను కోరుకునే అత్యవసర పర్యావరణ, నైతిక సవాలును సూచిస్తుంది.

భారతీయ తోడేలు అంతరించడానికి ముఖ్య కారణాలు:

భారతీయ తోడేలు అంతరించడానికి ప్రధాన కారణాలు దాని ఆవాసాలను స్వార్ధ అభివృద్ధి ముసుగులో, అక్రమ ఆక్రమణలా దిశగా క్రమబద్ధంగా నాశనం చేయడం, విచక్షణ కోల్పోయి తప్పుగా అర్థం చేసుకోవడం, పెరుగుతున్న మానవ ఒత్తిళ్లతో పాటు, వ్యవసాయ, పారిశ్రామిక, మౌలిక సదుపాయాల విస్తరణలో బహిరంగ మైదానాలు.. పొడి గడ్డి భూములు క్రమంగా కనుమరుగవుతున్నందున, తోడేలు తన ప్రపంచం వేగంగా కుంచించుకుపోతున్నట్టు గుర్తించబడింది.

ఆవాస, నివాస విధ్వంసం,విచ్ఛిన్నం:

తోడేలు తమ పూర్వీకుల నివాసమైన సవన్నా, పొదలు తరచుగా అధికారిక రికార్డులలో “బంజరు భూములు” గా ముద్రించబడ్డాయి. ఈ అధికారిక తప్పుడు వర్ణన, వ్యవసాయం, మైనింగ్, రోడ్లు, పవన విద్యుత్ ప్రాజెక్టుల కోసం వాటిని విస్తృతంగా మార్చడానికి దారితీసింది.

అటవీ పర్యావరణ వ్యవస్థల మాదిరిగా కాకుండా, ఈ బహిరంగ ఆవాసాలు అరుదుగా అధికారిక రక్షణను పొందుతాయి, తోడేళ్లు గుంపులను వేరుచేసే, సంతానోత్పత్తిని పరిమితం చేసే ఆవాస విచ్ఛిన్నానికి గురవుతున్నాయి.

ఒకప్పుడు తోడేళ్ల గుంపులు స్వేచ్ఛగా సంచరించడానికి అనుమతించిన పెద్ద నిరంతర గడ్డి భూములు, వ్యవసాయ భూములు, పట్టణాల మధ్య డిస్‌కనెక్ట్ చేయబడిన ద్వీపాలుగా తగ్గించబడ్డాయి. ఆవాస కారిడార్లు లేకుండా, గుంపుల మధ్య జన్యు మార్పిడి తగ్గుతుంది, జాతులు స్థానిక విలుప్తానికి గురవుతున్నాయి.

సహజ ఆహారం క్షీణించడం , పెరుగుతున్న సంఘర్షణ:
ఆవాసాల క్షీణత కారణంగా బ్లాక్‌బక్, చింకారా, ఇండియన్ హేర్ వంటి స్థానిక శాకాహారుల నష్టం తోడేళ్లు తమకు ప్రత్యామ్నాయ ఆహారంగా దేశీయ పశువుల వైపు మళ్లవలసి వచ్చింది. ప్రతిగా, ఇది స్థానిక పశువుల కాపరి సమాజాలతో పెరుగుతున్న సంఘర్షణకు ఆజ్యం పోసింది.

మేకలు, గొర్రెలు లేదా లేగ దూడలపై ఆధారపడే గ్రామస్తులకు, తోడేళ్లను తరచుగా ప్రత్యక్ష ఆర్థిక ముప్పుగా చూస్తూ వాటిని చంపడానికి అనేక విధాలా ప్రయత్నిస్తున్న సంఘర్షణ తరుణం పెరిగిపోయి పశు కాపరుల చేతల్లో వీటి జాతి మరణిస్తూ తోడేళ్లు క్షీణిస్తున్నాయి.

ప్రతీకార హత్యలు – ఎక్కువగా మృతదేహాలకు విషం ఇవ్వడం లేదా తోడేళ్లను బంధించడం ద్వారా వాటి మనుగడకు అత్యంత ముఖ్యమైన ముప్పుగా మారాయి. చట్టం ప్రకారం వాటికి రక్షణ హోదా ఉన్నప్పటికీ, భారతదేశం అంతటా ప్రతి సంవత్సరం వందలాది తోడేళ్లు చంపబడుతున్నాయి, ఈ పురాతన జాతి తరాలను నిశ్శబ్దంగా తుడిచిపెట్టుకు పోతున్నాయి.

వ్యాధి, జన్యు కోత:
వ్యాధి, జన్యు కోత సమస్యలను మరింత తీవ్రతరం అయింది. ఒకే ప్రకృతి దృశ్యాన్ని పంచుకునే స్వేచ్ఛా-శ్రేణి పెంపుడు కుక్కల జనాభా అదుపు లేకుండా తిరుగుతున్నాయి. ఈ కుక్కలు కనైన్ డిస్టెంపర్ వైరస్ (సీడీవీ) రాబిస్ వంటి ప్రాణాంతక వ్యాధుల వాహకాలుగా పనిచేసి మొత్తం తోడేళ్ల జనాభాను నాశనం చేస్తున్నాయి. తోడేళ్లు, కుక్కల మధ్య సంతానోత్పత్తి (హైబ్రిడైజేషన్) తోడేలు ప్రత్యేకమైన జన్యు గుర్తింపును క్షీణింపజేస్తుంది, భారతదేశ శుష్క వాతావరణం, వేట వర్ణపటానికి అనుగుణంగా పరిణామం చెందిన ఈ పురాతన ఉపజాతి సారాంశాన్నే క్షీణింపజేస్తున్నది.

రక్షణ, పునరుద్ధరణ మార్గాలు:
భారతీయ తోడేలు మనుగడ రక్షిత ప్రాంత సరిహద్దులపై మాత్రమే ఆధారపడి ఉంటుంది. దీనికి అటవీయేతర పర్యావరణ వ్యవస్థలు, సహజీవన ఆధారిత పద్ధతులు మరియు సమాజ భాగస్వామ్యంతో పరిరక్షణ యొక్క పునఃరూపకల్పన ఆవశ్యకత ఎంతో అవసరం.

తోడేళ్ల ఆవాస, నివాస కేంద్ర రక్షణ:

సంరక్షణ నివాస గుర్తింపుతో ప్రారంభం కావాలి. అటవీ శాఖ పెద్ద గడ్డి భూములను తోడేలు సంరక్షణ నిల్వలు లేదా కమ్యూనిటీ నిల్వలు గా గుర్తించి, తెలియజేయాలి, నిర్వహించాలి, వాటికి చట్టపరమైన హోదా, అంకితమైన నిర్వహణ ప్రణాళికలను అందించాలి. ఈ ప్రాంతాలలో ఆహారం జాతుల పునరుద్ధరణ తోడేళ్ళకు స్థిరమైన సహజ ఆహార స్థావరం ఉందని నిర్ధారించుకొని, పశువులపై ఆధారపడటాన్ని తగ్గించుకుంటుంది. గడ్డి భూములలో పర్యావరణ వ్యవస్థ పునరుద్ధరణ జాతీయ ప్రాధాన్యతగా మారాలి. గడ్డి భూములు బంజరు ప్రాంతాలు కావు కానీ అత్యంత జీవవైవిధ్యం, కార్బన్-సమర్థవంతమైన పర్యావరణ వ్యవస్థలలో ఒకటి, తోడేలుకు మించి అనేక జాతులకు ఆవాసాలను అందిస్తాయి – వాటిలో బస్టర్డ్స్, కుందేళ్లు,బ్లాక్ బక్స్ కీలకం.

సమాజ భాగస్వామ్యం ద్వారా సంఘర్షణ తగ్గింపు:

ప్రభుత్వాలు పశువుల నష్టానికి న్యాయమైన వేగవంతమైన పరిహార పథకాలలో పెట్టుబడి పెట్టాలి. ఆలస్యం లేదా సరిపోని చెల్లింపులు పశువులపైన తోడేళ్ల దాడిలో నష్టపోయిన పశువుల యజమానుల్లో, పశువుల కాపారుల్లో నమ్మకాన్ని దెబ్బతీస్తాయి.

స్థానికులను ప్రతీకార హత్యల వైపు నడిపిస్తాయి. అదేవిధంగా, బలోపేతం చేయబడిన రాత్రి ఆవరణలు (బోమాస్), మెరుగైన లైటింగ్, సంరక్షక కుక్కల వాడకం విష ఆహార ఎర వంటి ప్రాణాంతక నిరోధకాలను ప్రోత్సహించడం వల్ల పశువుల వేట గణనీయంగా తగ్గుతుంది.

సమాంతరంగా, తోడేళ్ల ప్రాంతాలలో, చుట్టుపక్కల వీధి కుక్కలకు టీకాలు వేయడం, స్టెరిలైజేషన్ డ్రైవ్‌లు తప్పనిసరి చేయాలి. ఇలాంటి నివారణ ఆరోగ్య ప్రయత్నాలు తోడేళ్లను మాత్రమే కాకుండా స్థానిక మానవ జనాభాను కూడా జూనోటిక్ వ్యాప్తి నుండి రక్షిస్తాయి.

సంరక్షణలో భాగస్వామ్య బాధ్యతలు:

భారతీయ తోడేలును రక్షించడానికి బహుళ వాటాదారుల మధ్య సహకారం అవసరం. ప్రభుత్వ సంస్థలు, చట్టాల అమలు, న్యాయవ్యవస్థ, ప్రభుత్వేతర సంస్థలు, సాధారణ పౌరులు, ప్రతి ఒక్కరు తోడేళ్ల సంరక్షణ విషయంలో ప్రత్యేకంగా కానీ, పరోక్షంగా కానీ పరస్పరం అనుసంధానించబడిన బాధ్యతలను కలిగి ఉండాలి.

అటవీ శాఖ, రాష్ట్ర సంస్థలు:

వన్యప్రాణుల సంరక్షకులుగా, అటవీ శాఖ పొదలు.. గడ్డి భూములను కలిగి ఉండటానికి సాంప్రదాయ అడవులకు మించి పరిరక్షణ ప్రయత్నాలను విస్తరించాలి. ఇందులో వేటపై కఠినమైన అమలు, సమర్థవంతమైన పరిహార నిర్వహణ, భూమిని సురక్షితంగా ఉంచడానికి, వ్యాధి వ్యాప్తిని తగ్గించడానికి రెవెన్యూ, వ్యవసాయం, పశువైద్య సేవల వంటి విభాగాలతో సమన్వయం ఉండాలి.

చట్టాలు, న్యాయ పర్యవేక్షణ:
వన్యప్రాణుల రక్షణ చట్టం, 1972, దాని షెడ్యూల్ I వర్గీకరణ ద్వారా తోడేలుకు ఇప్పటికే అత్యున్నత స్థాయి చట్టపరమైన రక్షణను అందిస్తుంది. అయితే, వేట లేదా విషప్రయోగం కేసులలో స్థిరమైన న్యాయ విచారణ, వివరణ మరియు కఠినమైన శిక్షలు చాలా కీలకం. న్యాయవ్యవస్థ ప్రజా ప్రయోజన వ్యాజ్యాలు (పిల్‌లు) ద్వారా కూడా చురుకైన పాత్ర పోషించాలి,ఇది కార్యనిర్వాహక సంస్థలను చట్టాలను అమలు చేయడానికి, పరిహార ప్రక్రియలను వేగవంతం చేయడానికి లేదా కీలకమైన ఆవాసాలలో పర్యావరణ విధ్వంసక ప్రాజెక్టులను నిలిపివేయడానికి నిలిచి బలవంత చట్ట అమలు చేసి శిక్షలు వేయాలి.

ఎన్జీవోలు, పౌర సమాజం:

రాష్ట్ర ప్రయత్నాలను స్థానిక వాస్తవాలతో అనుసంధానించడం ద్వారా ప్రభుత్వేతర సంస్థలు తోడేలు సంరక్షణలో ముందు వరుస పాత్ర పోషించాలి. అట్టడుగు స్థాయి (కిందిస్తాయి) సంఘర్షణ తగ్గింపు కార్యక్రమాలు, అవగాహన ప్రచారాలు మరియు సమాజ భాగస్వామ్య కార్యక్రమాల ద్వారా, అవి తమలో నమ్మకం, విశ్వాసం మరియు తమ జాతి సహజీవనాన్ని పెంపొందించుకుంటాయి.

అనేక ఎన్జీవోలు గ్రామస్తులను “వోల్ఫ్ గార్డియన్స్” గా శక్తిమంతం చేయాలి. అటవీ ఆవాసం పక్కన ఉన్న స్థానిక గ్రామాలు యాజమాన్యం, పరిరక్షణలో ప్రమేయాన్ని నిర్ధారించుకొని వాటి సంరక్షనకొరకు ముందుకు సాగాలి. తోడేలు జీవావరణ శాస్త్రం, వ్యాధి ప్రభావం మరియు భూ వినియోగ మార్పుపై వారి పరిశోధన అనుకూల విధానాలను రూపొందించడంలో ఎంతో అవసరం.

పౌరుల విధులు:
భారత రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 51ఏ(జీ) కింద వన్యప్రాణులను, పర్యావరణాన్ని రక్షించడానికి ప్రతి పౌరుడు రాజ్యాంగబద్ధంగా తప్పనిసరి విధిని పంచుకోవాలి. అటవీ ఆవరణాల సంరక్షణ, సహజవనరుల సంరక్షణ, అటవీ జీవుల పట్ల భూతదయ కలిగివుండాలి. ఈ విషయంలో పౌరులు, ముఖ్యంగా తోడేలు ప్రకృతి దృశ్యాలలో వాటి దగ్గరి ప్రదేశాలలో నివసించేవారు, ప్రతీకారం తీర్చుకోవడం కంటే సహనాన్ని పాటించాలి, స్టీవార్డ్‌షిప్ విధానాలను అవలంబించాలి. వన్యప్రాణుల నేరాలను నిరోధించేలా చేయడం, నివేదించడం, వాటి పరిరక్షణ కార్యక్రమాలలో సహకరించడం, గడ్డి భూముల చట్టపరమైన రక్షణకు మద్దతు ఇవ్వడం అనేవి సరళమైనవి. కానీ శక్తిమంతమైన చర్యలు, ఇవి కలిసి తోడేలు విధిని, వాటి జీవన విధానాన్ని మార్చగలవు.

సహజీవనం కోసం పిలుపు:

భారతీయ తోడేలు మనుగడ అనేది సహజీవనం, పర్యావరణ న్యాయం గురించి ఒక పెద్ద సంభాషణకు చిహ్నం. దాని క్షీణత బహిరంగ, అటవీప్రాంతం కాని ఆవాసాలను డిస్ట్రక్షన్ (ఖర్చు) చేయదగినవిగా గుర్తించడం వల్ల కలిగే నష్టాన్ని నొక్కి చెబుతుంది.

వాటి భవిష్యత్తును భద్రపరచుకోవడానికి, భారతదేశం పరిరక్షణ ప్రాధాన్యతలను అటవీ కోటలు నుండి జీవన ప్రకృతి దృశ్యాలు వైపు తిరిగి మళ్లించాలి, ఇక్కడ ప్రజలు, మాంసాహారులు సమతుల్యతతో స్థలాన్ని పంచుకోవచ్చు. ఒకప్పుడు భారతీయ తోడేలు అరుపు ఉపఖండంలోని అంతులేని మైదానాలలో ప్రతిధ్వనించింది, ఇది మానవ నాగరికతకు ముందు ఉన్న అరణ్య శబ్దం. నేడు, ఆ అరుపు మసకబారుతోంది. ఇది ప్రతిధ్వనిస్తూనే ఉంటుందా లేదా అనేది చట్టాలు మరియు సంస్థలపై మాత్రమే కాకుండా, గ్రామస్తులు, విధాన నిర్ణేతలు, పౌరుల ఎంపికల సమిష్టి మానవ సంకల్పంపై ఆధారపడి ఉంటుంది.

భారతీయ తోడేలును రక్షించడం అంటే భారతదేశ గడ్డి భూముల ఆత్మను రక్షించడం, పరిరక్షణ విజయం వన్యప్రాణులను చుట్టుముట్టే గోడల ద్వారా కాదు, ప్రజలు మరియు ప్రకృతి మధ్య నిర్మించిన వంతెనల ద్వారా కొలవబడుతుందని గుర్తించడం.

ఈ విధంగా ప్రతీ ఒక్కరు బాధ్యతగా నడుచుకుంటేనే అటవీ ఆవాసాలు, అందులో జీవిస్తున్న జీవులు, జీవుల మధ్య ఆహారపు గొలుసు సమతుల్యమై ఈ జీవులతో పాటుగా మొత్తం జీవవరణం నివాసయోగ్యంగా మారి తనంతటా తానే స్వీయంగా రక్షింపబడుతుంది.

– రవి బాబు పిట్టల, పర్యావరణవేత్త, మాజీ సహాయ ఆచార్యులు, జేఎన్టీయూహెచ్, హైదరాబాద్, జాయింట్ సెక్రటరీ, ఓరుగల్లు వైల్డ్ లైఫ్ సొసైటీ.