వ్యసన స్నేహాలపై యువతకు అమూల్యమైన సందేశం

• వ్యసన స్నేహితులను వదులుకుంటేనే యువతకు బంగారు భవిష్యత్తు
•  లేదంటే భవిష్యత్తు అంధకారమే

యువత ఒక దేశ భవిష్యత్తుకు పునాది. వారి ఆలోచనలు, శక్తి, సృజనాత్మకత దేశ అభివృద్ధికి కీలకం. అయితే ఆధునిక సమాజంలో యువత అనేక రకాల వ్యసనాల ఉచ్చులో చిక్కుకునే ప్రమాదం పెరుగుతోంది. ముఖ్యంగా తప్పుడు స్నేహితుల ప్రభావం, ఆసక్తి, ఒత్తిడి, సోషల్ మీడియా ప్రభావం వంటి కారణాల వల్ల యువత ఆల్కహాల్, మత్తు పదార్థాలు, నార్కోటిక్స్, గంజాయి, పోర్నోగ్రఫీ, మొబైల్ ఫోన్ వ్యసనం, అలాగే అనవసర ప్రేమ సంబంధాల వంటి అలవాట్లలో చిక్కుకుంటున్నారు. మొదట ఇవి సరదాగా ప్రారంభమైనా, క్రమంగా అవి జీవితాన్ని నియంత్రించే స్థాయికి చేరుకుంటాయి. శాస్త్రీయంగా పరిశీలిస్తే వ్యసనం అనేది కేవలం ఒక చెడు అలవాటు మాత్రమే కాదు; అది మెదడులో జరిగే జీవరసాయన మార్పుల ఫలితం. మన మెదడులో “డోపమైన్” అనే న్యూరోట్రాన్స్‌మిటర్ ఆనందం, ఉత్సాహం, ప్రేరణ వంటి భావాలను కలిగిస్తుంది. సాధారణంగా చదువు, క్రీడలు, విజయాలు వంటి సానుకూల కార్యకలాపాల వల్ల డోపమైన్ విడుదల అవుతుంది. కానీ ఆల్కహాల్, డ్రగ్స్, పోర్నోగ్రఫీ లేదా సోషల్ మీడియా వంటి వ్యసనాలు ఈ డోపమైన్‌ను అసహజంగా ఎక్కువగా విడుదల చేయిస్తాయి. దీని వల్ల తాత్కాలికంగా ఆనందం కలిగినా, క్రమంగా మెదడు సహజమైన ఆనందాన్ని అనుభవించలేని స్థితికి చేరుతుంది. ఇదే వ్యసనానికి ప్రధాన శాస్త్రీయ కారణం. యువతలో వ్యసనాలు ఎక్కువగా ప్రారంభమయ్యే కారణాల్లో ముఖ్యమైనది స్నేహితుల ప్రభావం. దీనిని శాస్త్రీయంగా “పీర్ ప్రెషర్” అంటారు. ఒక వ్యక్తి తన చుట్టూ ఉన్న వ్యక్తుల ప్రవర్తనను అనుసరించడం మానవ సహజ స్వభావం. యువతలో ఇంకా నిర్ణయాలు తీసుకునే మెదడు భాగం పూర్తిగా అభివృద్ధి చెందకపోవడం వల్ల వారు స్నేహితుల మాటలకు త్వరగా ప్రభావితమవుతారు. “ఒక్కసారి ట్రై చెయ్”, “ఏమీ కాదు”, “అందరూ చేస్తున్నారు” అనే మాటలతో ప్రారంభమైన అలవాటు క్రమంగా వ్యసనంగా మారుతుంది.

ఆల్కహాల్ మరియు మత్తు పదార్థాలు యువత ఆరోగ్యంపై తీవ్రమైన ప్రభావం చూపుతాయి. ఆల్కహాల్ అధికంగా వాడటం వల్ల కాలేయం (లివర్) దెబ్బతిని లివర్ సిరోసిస్ వంటి వ్యాధులు వస్తాయి. అలాగే మెదడు నాడీ వ్యవస్థ పనితీరు తగ్గిపోతుంది. నార్కోటిక్స్ మరియు గంజాయి వంటి మత్తు పదార్థాలు మెదడులోని నాడీ కణాలను ప్రభావితం చేసి నిర్ణయ సామర్థ్యాన్ని బలహీనపరుస్తాయి.

గంజాయిలో ఉండే టీ.హెచ్.సీ. (టెట్రాహైడ్రోకెన్నబినోల్) అనే రసాయనం మెదడు భావోద్వేగాలను నియంత్రించే భాగాలపై ప్రభావం చూపి ఆందోళన, డిప్రెషన్ వంటి సమస్యలను పెంచుతుంది. ఇంటర్నెట్ విస్తరణతో మరో పెద్ద సమస్యగా పోర్నోగ్రఫీ వ్యసనం ఎదిగింది. ఇది మెదడులో అధిక డోపమైన్ విడుదలకు కారణమవుతుంది. దీని వల్ల వాస్తవ జీవిత సంబంధాలపై తప్పు అభిప్రాయాలు ఏర్పడతాయి. యువతలో ఆత్మవిశ్వాసం తగ్గిపోవడం, ఒంటరితనం పెరగడం, సంబంధాల్లో అసంతృప్తి పెరగడం వంటి సమస్యలు వస్తాయి. దీర్ఘకాలంలో ఇది మానసిక ఆరోగ్యంపై తీవ్రమైన ప్రభావం చూపుతుంది.

ఇదే విధంగా మొబైల్ ఫోన్ మరియు సోషల్ మీడియా వ్యసనం కూడా ఆధునిక కాలంలో పెద్ద సమస్యగా మారింది. నిరంతరం ఫోన్ ఉపయోగించడం వల్ల మెదడులో “ఇన్‌స్టంట్ రివార్డ్” వ్యవస్థ ఏర్పడుతుంది. ప్రతి నోటిఫికేషన్, లైక్ లేదా మెసేజ్ మెదడులో చిన్న డోపమైన్ విడుదలకు కారణమవుతుంది. దీని వల్ల యువత ఎక్కువ సమయం ఫోన్‌లో గడపడం ప్రారంభిస్తారు.

ఫలితంగా ఏకాగ్రత తగ్గిపోవడం, చదువులో వెనుకబడటం, నిద్రలేమి, ఆందోళన వంటి సమస్యలు పెరుగుతాయి. యువ వయస్సులో భావోద్వేగాలు బలంగా ఉండటం వల్ల అనవసర ప్రేమ సంబంధాలు కూడా ఒక రకమైన భావోద్వేగ వ్యసనంగా మారవచ్చు. ఈ దశలో మెదడులో ఆక్సిటోసిన్ మరియు సెరటోనిన్ వంటి హార్మోన్ల ప్రభావం ఎక్కువగా ఉంటుంది. దీనివల్ల కొంతమంది యువత చదువు, కెరీర్ లక్ష్యాలను పక్కనబెట్టి భావోద్వేగ నిర్ణయాలు తీసుకుంటారు. సంబంధాలు విఫలమైతే డిప్రెషన్, ఆత్మవిశ్వాస లోపం వంటి సమస్యలు ఎదురవుతాయి.

ఈ వ్యసనాల ప్రభావం వ్యక్తిగత జీవితాన్ని మాత్రమే కాదు, కుటుంబం మరియు సమాజాన్ని కూడా ప్రభావితం చేస్తుంది. ఆరోగ్య సమస్యలు, చదువు మరియు ఉద్యోగ అవకాశాల నష్టం, ఆర్థిక ఇబ్బందులు, కుటుంబ విభేదాలు, కొన్నిసార్లు నేరాలకు దారితీసే పరిస్థితులు కూడా ఏర్పడవచ్చు. అందువల్ల యువత ఈ సమస్యలను చిన్న విషయాలుగా తీసుకోకూడదు. వ్యసనాల నుండి బయటపడటానికి కొన్ని శాస్త్రీయ పరిష్కారాలు ఉన్నాయి.

మొదటగా తప్పుడు స్నేహితులను దూరంగా ఉంచడం అత్యంత ముఖ్యమైనది. మన అభివృద్ధిని కోరుకునే, మంచి మార్గంలో నడిపించే స్నేహితులను మాత్రమే ఎంచుకోవాలి. చెడు అలవాట్లకు ప్రేరేపించే వ్యక్తులతో సంబంధాలను తగ్గించడం వ్యసనాల నివారణలో మొదటి అడుగు.

రెండవది ఆరోగ్యకరమైన జీవనశైలి అలవాటు చేసుకోవడం. క్రీడలు, వ్యాయామం, యోగా, ధ్యానం వంటి కార్యకలాపాలు మెదడులో సహజమైన ఆనంద హార్మోన్లను విడుదల చేస్తాయి. ఇవి ఒత్తిడిని తగ్గించి వ్యసనాల నుంచి దూరంగా ఉండటానికి సహాయపడతాయి. అలాగే పుస్తక పఠనం, సంగీతం, కళలు వంటి హాబీలు యువతలో సృజనాత్మకతను పెంచుతాయి.

మూడవది మైండ్‌ఫుల్‌నెస్ మరియు ధ్యానం. ధ్యానం మన ఆలోచనలను నియంత్రించడానికి సహాయపడుతుంది. ఇది మెదడులో నిర్ణయాత్మక శక్తిని పెంచి ఆకర్షణలకు లోనుకాకుండా ఉండటానికి సహాయపడుతుంది. పరిశోధనలు రోజూ కొద్ది నిమిషాలు ధ్యానం చేసే వ్యక్తుల్లో ఒత్తిడి మరియు వ్యసనాల ప్రవణత తగ్గుతుందని సూచిస్తున్నాయి.

నాలుగవది కౌన్సెలింగ్ మరియు వైద్య సహాయం. వ్యసనం తీవ్రమైన స్థాయికి చేరితే నిపుణుల సహాయం తీసుకోవడం అవసరం. కాగ్నిటివ్ బిహేవియరల్ థెరపీ (సి.బి.టీ.) వంటి చికిత్సా విధానాలు వ్యసనాల కారణాలను గుర్తించి వాటిని అధిగమించడానికి సహాయపడతాయి. కుటుంబ సభ్యులు మరియు గురువుల మద్దతు కూడా చాలా కీలకం.

చివరగా యువత గుర్తుంచుకోవాల్సిన విషయం ఏమిటంటే… జీవితం అమూల్యమైనది. తాత్కాలిక ఆనందాల కోసం దీర్ఘకాల భవిష్యత్తును పణంగా పెట్టకూడదు. మన లక్ష్యాలను స్పష్టంగా నిర్దేశించుకొని వాటి కోసం కృషి చేస్తే వ్యసనాలు స్వయంగా దూరమవుతాయి. మంచి స్నేహాలు, మంచి అలవాట్లు, మంచి ఆలోచనలు ఉన్నప్పుడు జీవితం విజయవంతమైన మార్గంలో ముందుకు సాగుతుంది. యువత ముఖ్యంగాగుర్తుంచుకోవలసిన విషయమేమిటంటే..

మనపై ఎన్నో ఆశలు పెట్టుకున్న తల్లితండ్రులు, భార్యపిల్లలు, స్నేహితులు ఉన్నారన్నది మరువకుండా గుర్తుంచుకోవాలి. వ్యసనాలను ప్రేరేపించే స్నేహం విషంతో సమానం, మిమ్మల్ని (మనల్ని) ఎదగనిచ్చే స్నేహమే నిజమైన స్నేహం.

వ్యసనపరులకు, వ్యసనాలకు దూరంగా ఉండాలి – బంగారు భవిష్యత్తును యువతే నిర్మించుకోవాలి.

– రవిబాబు పిట్టల, ఎం.ఎస్సీ., ఎం.టెక్., (పిహెచ్.డి), పర్యావరణవేత్త, మాజీ అసిస్టెంట్ ప్రొఫెసర్, జే.యన్.టీ.యు.హెచ్, హైదరాబాద్ మరియు జాయింట్ సెక్రటరీ, ఓరుగల్లు వైల్డ్ లైఫ్ సొసైటీ NGO, తెలంగాణ స్టేట్, ఇండియా. మొబైల్: +91 9849425271