ఎల్‌నినో అంటే ఏమిటి? సముద్రం నుంచి ప్రపంచ వాతావరణం వరకు దాని ప్రయాణం..

• *ఎల్‌నినో ప్రభావ సంకేతాలు: ప్రపంచానికి ముందస్తు ప్రమాదకర విపత్తు ఘంటికలు
• మండుతున్న భూమి.. ముంచుకొస్తున్న కరువు.. ప్రమాదంలో ప్రపంచ భవిష్యత్తు!
• మేల్కొనకపోతే వివిధ వ్యవస్థలతో పాటు జీవ మనుగడకు పొంచి ఉన్న ముప్పు
• ప్రకృతిపై ప్రభావం నుంచి ప్రపంచ ఆహార, ఆర్థిక సంక్షోభం వరకు!
• వాతావరణ మార్పులు, వ్యవసాయ సంక్షోభం, నీటి కొరత, అడవుల విధ్వంసం, జీవవైవిధ్య క్షీణతపై శాస్త్రీయ విశ్లేషణ

ప్రకృతి వ్యవస్థలో సముద్రాలు, వాతావరణం, భూమి, అడవులు, జలవనరులు, జీవరాశులు పరస్పరం అనుసంధానమై ఉంటాయి. వీటిలో ఒక ప్రాంతంలో చోటుచేసుకునే మార్పు ప్రపంచంలోని ఇతర ప్రాంతాలపై కూడా ప్రభావం చూపగలదు. అలాంటి కీలకమైన సహజ వాతావరణ దృగ్విషయమే ఎల్‌నినో (El Niño). భూమధ్యరేఖకు సమీపంలోని మధ్య, తూర్పు ఉష్ణమండల పసిఫిక్ మహాసముద్ర ఉపరితల జలాలు సాధారణ స్థాయికంటే అసాధారణంగా వేడెక్కడం, తూర్పు నుంచి పడమర వైపు వీచే వాణిజ్య పవనాలు బలహీనపడటం, సముద్రం–వాతావరణ వ్యవస్థలో మార్పులు చోటుచేసుకోవడం వల్ల ఎల్‌నినో పరిస్థితులు ఏర్పడతాయి. ఈ మార్పులు సముద్ర ఉపరితల ఉష్ణోగ్రతలకే పరిమితం కావు.

వాతావరణ పీడనం, గాలుల దిశ, మేఘాల నిర్మాణం, వర్షపాతం పంపిణీ, సముద్ర ప్రవాహాలు, ప్రపంచ ఉష్ణోగ్రతలపై ప్రభావం చూపుతాయి. ఎల్‌నినో మరియు దానికి వ్యతిరేక దశ అయిన లా నినా కలిసి ఎల్‌నినో–సదరన్ ఆసిలేషన్ (ENSO) అనే సహజ వాతావరణ చక్రంలో భాగాలు. సాధారణంగా కొన్ని సంవత్సరాల వ్యవధిలో ఈ పరిస్థితులు మారుతూ ఉంటాయి. అయితే ప్రతి ఎల్‌నినో తీవ్రత, వ్యవధి, ప్రభావ ప్రాంతం ఒకేలా ఉండవు.

ముఖ్యంగా మానవ చర్యల వల్ల పెరుగుతున్న గ్లోబల్ వార్మింగ్ నేపథ్యంలో ఎల్‌నినో ప్రభావాలు మరింత తీవ్రమైన ఉష్ణోగ్రతలు, కరువులు లేదా అతివృష్టితో కలిసే ప్రమాదం ఉంది. అందువల్ల ఎల్‌నినోను కేవలం సముద్రంలో జరిగే మార్పుగా కాకుండా ప్రపంచ పర్యావరణ భద్రతకు సంబంధించిన కీలకమైన అంశంగా అర్థం చేసుకోవాలి.

*వాతావరణం, ఉష్ణోగ్రతలు, వర్షపాతంపై ఎల్‌నినో ప్రభావం!*

వాతావరణంలో మార్పుల నుంచి ఆహార సంక్షోభం వరకు.. వ్యవసాయం, పరిశ్రమలు, ఆర్థిక వ్యవస్థ, పర్యావరణంపై ఎల్‌నినో ప్రభావాలు ప్రమాదకరంగా మారబోతున్నాయి.

ఎల్‌నినో ప్రభావం అత్యంత స్పష్టంగా కనిపించే రంగం వాతావరణం. పసిఫిక్ మహాసముద్రంలో ఏర్పడే ఉష్ణోగ్రత మార్పులు ప్రపంచవ్యాప్తంగా వాతావరణ ప్రసరణ వ్యవస్థలను ప్రభావితం చేస్తాయి. ఫలితంగా కొన్ని ప్రాంతాల్లో సాధారణం కంటే తక్కువ వర్షపాతం, మరికొన్ని ప్రాంతాల్లో అధిక వర్షపాతం, కొన్ని చోట్ల దీర్ఘకాలిక వేడిగాలులు, మరికొన్ని ప్రాంతాల్లో వరదలు సంభవించే అవకాశాలు పెరుగుతాయి. ఆస్ట్రేలియా, ఇండోనేషియా, దక్షిణ ఆఫ్రికాలోని కొన్ని ప్రాంతాలు, దక్షిణాసియాలోని కొన్ని ప్రాంతాల్లో కరువు ప్రమాదం పెరగవచ్చు. మరోవైపు పెరూ, ఈక్వెడార్ వంటి దక్షిణ అమెరికా ప్రాంతాల్లో కొన్ని ఎల్‌నినో ఘటనల సమయంలో భారీ వర్షాలు, వరదలు సంభవించవచ్చు. అయితే ఈ ప్రభావాలు ప్రతి సందర్భంలో ఒకే విధంగా ఉండవు. ఎల్‌నినో సమయంలో సముద్రం నుంచి వాతావరణంలోకి విడుదలయ్యే వేడి ప్రపంచ సగటు ఉష్ణోగ్రతలను కూడా పెంచగలదు. ఇప్పటికే గ్రీన్‌హౌస్ వాయువుల కారణంగా వేడెక్కుతున్న భూమిపై ఈ అదనపు ప్రభావం పడితే వేడిగాలుల తీవ్రత పెరిగే అవకాశం ఉంది. దీని వల్ల వృద్ధులు, చిన్నపిల్లలు, బహిరంగ ప్రదేశాల్లో పనిచేసే కార్మికులు, వ్యవసాయ కూలీలు ఎక్కువ ప్రమాదానికి గురవుతారు. అధిక ఉష్ణోగ్రతలు విద్యుత్ వినియోగాన్ని పెంచుతాయి. పట్టణాల్లో కాంక్రీట్ నిర్మాణాలు, వాహనాల ఉద్గారాలు, పచ్చదనం తగ్గిపోవడం వల్ల వేడి మరింత తీవ్రంగా అనిపించవచ్చు. కాబట్టి వాతావరణ మార్పులను అంచనా వేయడంలో ఎల్‌నినోను మాత్రమే కాకుండా భారత మహాసముద్ర డైపోల్, స్థానిక భౌగోళిక పరిస్థితులు, భూవినియోగ మార్పులు, మానవసృష్టి గ్లోబల్ వార్మింగ్ వంటి అంశాలను కూడా సమగ్రంగా పరిశీలించాలి.

*భారతదేశం, తెలంగాణపై ఎల్‌నినో ప్రభావం: రుతుపవనాలకు సవాలు!*

భారతదేశ వ్యవసాయం, జలవనరులు, గ్రామీణ ఆర్థిక వ్యవస్థ ప్రధానంగా నైరుతి రుతుపవనాలపై ఆధారపడి ఉంటాయి. ఎల్‌నినో పరిస్థితులు భారత రుతుపవనాల బలహీనతకు అనుకూలమైన వాతావరణ పరిస్థితులను కొన్ని సందర్భాల్లో సృష్టించగలవు. అయితే ఎల్‌నినో ఏర్పడిందంటే దేశమంతటా తప్పనిసరిగా కరువు వస్తుందని చెప్పడం శాస్త్రీయంగా సరైనది కాదు. రుతుపవనాల ప్రారంభం, విస్తరణ, విరామాలు, ప్రాంతాలవారీగా వర్షపాతం పంపిణీ వంటి అంశాలు ఇతర వాతావరణ వ్యవస్థలపై కూడా ఆధారపడతాయి. తెలంగాణలో వర్షపాతం తగ్గితే వరి, పత్తి, మొక్కజొన్న, కంది, మిరప వంటి పంటల దిగుబడులపై ప్రభావం పడవచ్చు. ముఖ్యంగా వర్షాధార వ్యవసాయం ఎక్కువగా ఉన్న ప్రాంతాల్లో విత్తనాలు మొలకెత్తకపోవడం, పంట పెరుగుదల మందగించడం, పూత–కాయ దశల్లో తేమ ఒత్తిడి ఏర్పడటం వంటి సమస్యలు తలెత్తవచ్చు. వరుసగా వర్షాలు విఫలమైతే భూగర్భజలాలపై ఆధారపడటం పెరిగి బోరుబావుల నీటిమట్టాలు తగ్గే ప్రమాదం ఉంది. రైతులు అప్పులు చేసి అదనపు నీటిపారుదల, ఎరువులు, పురుగుమందులపై ఖర్చు చేయాల్సి రావచ్చు. మరోవైపు వర్షాలు ఆలస్యంగా లేదా అసమానంగా కురిస్తే పంటల సాగు క్యాలెండర్ దెబ్బతింటుంది. తెలంగాణలో చెరువులు, కుంటలు, వాగులు, ప్రాజెక్టులు, భూగర్భజలాల పరిరక్షణకు ప్రత్యేక ప్రాధాన్యత ఇవ్వాలి. వాతావరణ సూచనల ఆధారంగా పంటల ఎంపిక, విత్తనాల మార్పు, సాగునీటి ప్రణాళిక, ప్రత్యామ్నాయ పంటలపై రైతులకు ముందస్తు సమాచారం అందించడం అవసరం. ఎల్‌నినో ప్రభావాన్ని తగ్గించడానికి ప్రకృతిని నిందించడం కంటే వాతావరణ ప్రమాదాలను ముందుగానే అంచనా వేసి వ్యవసాయాన్ని అనుకూలనీయంగా మార్చడం ముఖ్యం.

*వ్యవసాయం, రైతుల జీవనోపాధి, ఆహార భద్రతపై ప్రభావం!*

వ్యవసాయం భారతదేశనికి వెన్నెముక. వ్యవసాయం పైనే అన్నీ ఆర్థిక లావాదేవీలు, వ్యవస్థలు ఆధారపడి ఉంటాయి. ఐతే వ్యవసాయం వాతావరణంపై అత్యంత ఆధారపడే రంగాల్లో ఒకటి కాబట్టి సరైన సమయంలో వర్షాలు కురవకపోవడం, అధిక ఉష్ణోగ్రతలు, నేలలో తేమ తగ్గడం, నీటిపారుదల వనరులు క్షీణించడం వంటి సమస్యలు పంటల దిగుబడిని ప్రభావితం చేస్తాయి. ఎల్‌నినో కారణంగా కొన్ని ప్రాంతాల్లో కరువు పరిస్థితులు ఏర్పడితే విత్తనాల మొలక శాతం తగ్గడం, మొక్కల పెరుగుదల మందగించడం, పుష్పించే దశలో ఉష్ణోగ్రత ఒత్తిడి, ధాన్యం నిండే దశలో దిగుబడి తగ్గడం వంటి పరిణామాలు సంభవించవచ్చు. పశుగ్రాసం కొరత ఏర్పడితే పాడి పరిశ్రమ, గొర్రెలు, మేకలు, ఇతర పశువుల పెంపకంపై కూడా ప్రభావం పడుతుంది. పంటల దిగుబడి తగ్గినప్పుడు రైతుల ఆదాయం పడిపోతుంది. విత్తనాలు, ఎరువులు, కూలీల ఖర్చులు తిరిగి రాకపోవడంతో అప్పుల భారం పెరగవచ్చు. ఆహార ధాన్యాల సరఫరా తగ్గితే మార్కెట్‌లో ధరలు పెరిగే అవకాశం ఉంది. ఈ పరిస్థితి తక్కువ ఆదాయం కలిగిన కుటుంబాలపై ఎక్కువ భారం మోపుతుంది. ఆహార భద్రత అంటే కేవలం ఆహారం అందుబాటులో ఉండటం మాత్రమే కాదు; ప్రతి ఒక్కరికీ పోషకమైన ఆహారాన్ని కొనుగోలు చేసే ఆర్థిక సామర్థ్యం ఉండటం కూడా. పప్పుధాన్యాలు, కూరగాయలు, పండ్లు, పాలు వంటి ఆహార పదార్థాల ధరలు పెరిగితే పేద కుటుంబాలు వాటి వినియోగాన్ని తగ్గించే ప్రమాదం ఉంది. దీని వల్ల పిల్లలు, గర్భిణులు, వృద్ధుల్లో పోషకాహార లోపాలు పెరగవచ్చు. ఈ సమస్యలను ఎదుర్కోవడానికి కరువు నిరోధక వంగడాలు, తక్కువ నీటితో పండే పంటలు, మిశ్రమ పంటల సాగు, పంటల వైవిధ్యం, నేలలో తేమ నిల్వ చేసే పద్ధతులు, పంటల బీమా, రైతులకు వాతావరణ ఆధారిత సలహాలు అవసరం. ఆహార నిల్వలు, ప్రజా పంపిణీ వ్యవస్థ, అత్యవసర ఆహార సహాయం కూడా బలోపేతం కావాలి.

*నీటి వనరులు, నదులు, చెరువులు, భూగర్భజలాలపై ప్రభావం!*

నీరు జీవానికి ఆధారం. ఎల్‌నినో ప్రభావంతో కొన్ని ప్రాంతాల్లో వర్షపాతం తగ్గితే నదుల ప్రవాహాలు, చెరువులు, కుంటలు, జలాశయాల్లోకి చేరే నీటి పరిమాణం తగ్గవచ్చు. దీని ప్రభావం తాగునీటి సరఫరా, సాగునీరు, పారిశ్రామిక అవసరాలు, జలవిద్యుత్ ఉత్పత్తిపై పడుతుంది. వర్షాలు తగ్గినప్పుడు భూగర్భజలాల పునర్భరణ కూడా మందగిస్తుంది. ఇప్పటికే అధికంగా బోరుబావుల ద్వారా నీటిని తోడుతున్న ప్రాంతాల్లో నీటి మట్టాలు మరింత దిగజారవచ్చు. మరోవైపు ఎల్‌నినో సమయంలో అన్ని ప్రాంతాల్లోనూ వర్షాలు తగ్గవు. కొన్ని ప్రాంతాల్లో తీవ్రమైన వర్షాలు కురిసి వరదలు సంభవించవచ్చు.

తక్కువ సమయంలో అధిక వర్షపాతం పడితే నీరు భూమిలోకి ఇంకే అవకాశం తగ్గి ఉపరితల ప్రవాహం పెరుగుతుంది. దీనివల్ల నేలకోత, మట్టి కొట్టుకుపోవడం, చెరువుల్లో పూడిక పేరుకుపోవడం, కాలుష్య పదార్థాలు నీటిలో కలవడం వంటి సమస్యలు ఏర్పడవచ్చు. హైదరాబాద్ వంటి నగరాల్లో చెరువులు, నాలాలు ఆక్రమణలకు గురైతే భారీ వర్షాల సమయంలో వరద ముప్పు పెరుగుతుంది. వర్షాలు తగ్గిన కాలంలో మురుగునీరు, పారిశ్రామిక వ్యర్థాలతో కలుషితమైన నీటి వనరుల్లో కాలుష్య సాంద్రత పెరిగే అవకాశం ఉంది. నీటి సమస్యను పరిష్కరించడానికి వర్షపు నీటి సంరక్షణ, చెరువుల పునరుద్ధరణ, నీటి ప్రవాహ మార్గాల పరిరక్షణ, భూగర్భజలాల పునర్భరణ, మురుగునీటి శుద్ధి, శుద్ధి చేసిన నీటి పునర్వినియోగం, పంటలకు సూక్ష్మ నీటిపారుదల పద్ధతులు అమలు చేయాలి. ప్రతి గ్రామం, పట్టణం తన నీటి బడ్జెట్‌ను రూపొందించుకోవాలి. ఎంత నీరు అందుబాటులో ఉంది? ఎంత వినియోగిస్తున్నాం? ఎంత వృథా అవుతోంది? అనే ప్రశ్నలకు శాస్త్రీయ సమాధానాలు కనుగొన్నప్పుడే నీటి భద్రత సాధ్యమవుతుంది.

*గాలి నాణ్యత, ఆరోగ్యం, అడవి మంటలు, పట్టణ పర్యావరణం!*

ఎల్‌నినో ప్రభావంతో కొన్ని ప్రాంతాల్లో వేడి, పొడి పరిస్థితులు ఏర్పడినప్పుడు అడవి మంటలు సంభవించే ప్రమాదం పెరగవచ్చు. అడవుల్లో ఎండిన ఆకులు, కొమ్మలు, గడ్డి పేరుకుపోవడం, నేలలో తేమ తగ్గడం, అధిక ఉష్ణోగ్రతలు కలిసి మంటలు వేగంగా వ్యాపించడానికి అనుకూల పరిస్థితులను సృష్టిస్తాయి. అయితే అడవి మంటలకు ఎల్‌నినో ఒక్కటే కారణం కాదు. మానవ నిర్లక్ష్యం, ఉద్దేశపూర్వకంగా నిప్పు పెట్టడం, అడవుల ఆక్రమణ, అటవీ నిర్వహణలో లోపాలు కూడా ముఖ్యమైన కారణాలు. మంటల వల్ల కార్బన్ డైఆక్సైడ్, సూక్ష్మ ధూళికణాలు, ఇతర కాలుష్య పదార్థాలు వాతావరణంలోకి విడుదలవుతాయి. పొగ గాలి ద్వారా వందల కిలోమీటర్ల దూరం ప్రయాణించి ప్రజల ఆరోగ్యాన్ని ప్రభావితం చేయవచ్చు. ఆస్తమా, శ్వాసకోశ సమస్యలు, గుండె సంబంధిత వ్యాధులు ఉన్నవారికి ప్రమాదం ఎక్కువ. అధిక ఉష్ణోగ్రతలు, పొగ, తాగునీటి కొరత కలిసినప్పుడు ప్రజారోగ్య సమస్యలు మరింత తీవ్రమవుతాయి. పట్టణాల్లో వాహన కాలుష్యం, పరిశ్రమల ఉద్గారాలు, నిర్మాణాల ధూళి, చెట్ల కొరత వల్ల వేడి, గాలి కాలుష్య సమస్యలు పెరుగుతాయి. పరిష్కారంగా అడవి మంటలను ముందుగానే గుర్తించే వ్యవస్థలు, ఉపగ్రహ పర్యవేక్షణ, అగ్నిమాపక సిబ్బందికి శిక్షణ, స్థానిక ప్రజల భాగస్వామ్యం, అడవుల్లో బాధ్యతాయుతమైన నిర్వహణ అవసరం. పట్టణాల్లో చెట్ల పెంపకం, పచ్చని ప్రదేశాల పరిరక్షణ, ప్రజా రవాణా, పరిశుభ్రమైన ఇంధన వినియోగం, పారిశ్రామిక ఉద్గారాల నియంత్రణకు ప్రాధాన్యత ఇవ్వాలి. వేడిగాలుల సమయంలో ప్రజలకు ముందస్తు హెచ్చరికలు, తాగునీటి సౌకర్యాలు, పని వేళల్లో మార్పులు, ఆరోగ్య సేవలు అందించడం ప్రభుత్వాల బాధ్యత.

*భౌమ్యావరణం, నేల సారం, ఎడారీకరణ, పర్యావరణ సమతుల్యతపై ప్రభావం!*

భూమిపై ఉండే నేల, రాళ్లు, ఖనిజాలు, భూభాగ నిర్మాణం, ఉపరితల ప్రక్రియలు జీవావరణంతో పరస్పరం సంబంధం కలిగి ఉంటాయి. వర్షపాతం తగ్గడం, అధిక ఉష్ణోగ్రతలు పెరగడం వల్ల నేలలోని తేమ వేగంగా తగ్గుతుంది. నేలలోని సూక్ష్మజీవుల కార్యకలాపాలు, సేంద్రియ పదార్థాల విచ్ఛిన్నం, పోషకాల చక్రాలు, మొక్కల వేర్ల పెరుగుదలపై ప్రభావం పడవచ్చు. నేలపై వృక్ష కవచం తగ్గినప్పుడు గాలి, నీటి ద్వారా నేలకోత ఎక్కువవుతుంది. అధిక మేత, అడవుల నరికివేత, సరైన నిర్వహణ లేని వ్యవసాయం వంటి మానవ చర్యలు ఈ సమస్యను మరింత తీవ్రతరం చేస్తాయి. కరువు పరిస్థితులు పదేపదే ఏర్పడితే కొన్ని ప్రాంతాల్లో భూమి ఉత్పాదకత తగ్గి ఎడారీకరణ ప్రమాదం పెరుగుతుంది. మరోవైపు అతివృష్టి వల్ల పైపొరలోని సారవంతమైన మట్టి కొట్టుకుపోవచ్చు. కొండ ప్రాంతాల్లో నేలచరియలు, లోతట్టు ప్రాంతాల్లో మట్టి పేరుకుపోవడం, జలాశయాల్లో పూడిక పెరగడం వంటి పరిణామాలు చోటుచేసుకోవచ్చు.

నేల సారం తగ్గితే రైతులు రసాయన ఎరువులపై మరింత ఆధారపడే ప్రమాదం ఉంది. దీర్ఘకాలిక పరిష్కారాల కోసం నేల పరీక్షలు, సేంద్రియ పదార్థాల పెంపు, పంట మార్పిడి, కవర్ క్రాప్స్, మల్చింగ్, కాంటూర్ బండ్లు, వర్షపు నీటి నిల్వ, సమగ్ర భూవనరుల నిర్వహణ చేపట్టాలి. పాడుబడిన భూములను స్థానిక వాతావరణానికి అనువైన వృక్షజాతులతో పునరుద్ధరించాలి. కొండ ప్రాంతాల్లో సహజ వృక్ష కవచాన్ని కాపాడాలి. భూమిని కేవలం ఉత్పత్తి సాధనంగా కాకుండా జీవవైవిధ్యానికి, నీటి చక్రానికి, కార్బన్ నిల్వకు ఆధారమైన జీవవ్యవస్థగా చూడాలి.

*అడవులు, వన్యప్రాణులు, జీవవైవిధ్యంపై ఎల్‌నినో ప్రభావం!*

అడవులు భూమి ఊపిరితిత్తులుగా మాత్రమే కాకుండా వాతావరణ నియంత్రణ, నీటి చక్రం, నేల సంరక్షణ, కార్బన్ నిల్వ, జీవవైవిధ్య పరిరక్షణలో కీలక పాత్ర పోషిస్తాయి. ఎల్‌నినో ప్రభావంతో కొన్ని ప్రాంతాల్లో కరువు, అధిక ఉష్ణోగ్రతలు పెరిగితే చెట్ల పెరుగుదల మందగించడం, ఆకులు రాలిపోవడం, మొక్కల పునరుత్పత్తి తగ్గడం, అడవి మంటల ప్రమాదం పెరగడం వంటి పరిణామాలు సంభవించవచ్చు. నీటి వనరులు ఎండిపోతే అడవుల్లోని జంతువులు నీరు, ఆహారం కోసం ఇతర ప్రాంతాలకు వలస వెళ్లాల్సి రావచ్చు. దీని వల్ల మానవ–వన్యప్రాణి సంఘర్షణలు పెరిగే ప్రమాదం ఉంది. పులులు, చిరుతలు, ఎలుగుబంట్లు, జింకలు, అడవి పందులు, ఏనుగులు వంటి జంతువుల కదలికలు నీరు, ఆహారం, ఆవాసాల లభ్యతపై ఆధారపడతాయి. పక్షుల సంతానోత్పత్తి, వలస సమయాలు, కీటకాల జీవచక్రాలు, పరాగసంపర్క ప్రక్రియలు కూడా ఉష్ణోగ్రతలు, వర్షపాతం మార్పులకు స్పందిస్తాయి.

చెరువులు, వాగులు ఎండిపోతే ఉభయచరాలు, చేపలు, నీటి కీటకాలు, వాటిపై ఆధారపడే పక్షులు నష్టపోవచ్చు. సముద్రాల్లో ఎల్‌నినో కారణంగా నీటి ఉష్ణోగ్రతలు, పోషక లవణాల పైకి వచ్చే ప్రక్రియ మారడం వల్ల చేపల పంపిణీ, సముద్ర జీవుల ఆహార లభ్యతపై ప్రభావం పడవచ్చు. జీవవైవిధ్య నష్టం ఒక జాతికే పరిమితం కాదు; ఆ జాతిపై ఆధారపడే ఇతర జీవులపై కూడా ప్రభావం చూపుతుంది. దీనిని నివారించడానికి అడవుల అనుసంధాన కారిడార్ల పరిరక్షణ, సహజ నీటి వనరుల పునరుద్ధరణ, వన్యప్రాణుల నీటి కుంటలు, అగ్నిప్రమాదాల నివారణ, అక్రమ వేట నియంత్రణ, ఆవాసాల విధ్వంసం నివారణ అవసరం. వాతావరణ మార్పులకు అనుగుణంగా వన్యప్రాణుల పర్యవేక్షణను శాస్త్రీయంగా నిర్వహించాలి.

*ప్రపంచ ఆర్థిక వ్యవస్థ, రాజకీయాలు, సామాజిక అసమానతలపై ప్రభావం!*

ఎల్‌నినో ప్రభావాలు పర్యావరణ రంగానికే పరిమితం కావు. వ్యవసాయం, ఆహార సరఫరా, విద్యుత్ ఉత్పత్తి, పరిశ్రమలు, రవాణా, ఆరోగ్యం, అంతర్జాతీయ వాణిజ్యం వంటి రంగాలన్నింటిపై పరోక్ష ప్రభావాలు చూపగలవు. పంటల దిగుబడి తగ్గితే ఆహార ధాన్యాల ధరలు పెరిగే అవకాశం ఉంది. కరువు వల్ల జలవిద్యుత్ ఉత్పత్తి తగ్గితే విద్యుత్ కొరత ఏర్పడవచ్చు. వేడిగాలుల సమయంలో శీతలీకరణ పరికరాల వినియోగం పెరిగి విద్యుత్ డిమాండ్ అధికమవుతుంది.

వరదలు, తుపానులు, అడవి మంటల వల్ల రహదారులు, రైల్వేలు, పోర్టులు, గిడ్డంగులు, సరఫరా వ్యవస్థలు దెబ్బతినవచ్చు. దీనివల్ల వ్యాపారాలకు నష్టాలు, ప్రభుత్వాలకు అదనపు ఖర్చులు, ప్రజలకు జీవన వ్యయ భారం పెరుగుతుంది. ముఖ్యంగా పేద దేశాలు, వాతావరణంపై ఆధారపడే గ్రామీణ సమాజాలు, చిన్న రైతులు, మత్స్యకారులు, ఆదివాసీ సమాజాలు ఎక్కువగా నష్టపోవచ్చు. ఆహార కొరత, నీటి కొరత, నిరుద్యోగం, జీవనోపాధి నష్టం వంటి సమస్యలు వలసలను పెంచవచ్చు. వనరుల కొరత రాజకీయ ఒత్తిళ్లకు, సామాజిక అసంతృప్తికి కారణం కావచ్చు. అయితే ఎల్‌నినో నేరుగా యుద్ధాలకు లేదా రాజకీయ అస్థిరతకు కారణమవుతుందని చెప్పడం సరైంది కాదు; పేదరికం, పాలనా వైఫల్యాలు, అసమానతలు, ఇప్పటికే ఉన్న సంఘర్షణలు వంటి అంశాలతో కలిసి అది ప్రమాదాన్ని పెంచవచ్చు.

ప్రభుత్వాలు విపత్తు నిర్వహణ నిధులు, పంటల బీమా, ఆహార నిల్వలు, నీటి భద్రతా పథకాలు, వాతావరణ అనుకూల మౌలిక సదుపాయాలు, పేద కుటుంబాలకు సామాజిక రక్షణను బలోపేతం చేయాలి. అంతర్జాతీయ స్థాయిలో ఆహార సరఫరా, వాతావరణ సమాచారం, విపత్తు సహాయం, సాంకేతిక పరిజ్ఞానాన్ని పంచుకోవాలి. ప్రకృతి విపత్తుల భారాన్ని బలహీన వర్గాలపై మోపకుండా న్యాయమైన విధానాలు రూపొందించాలి.

*ఎల్‌నినో ప్రభావం దేశాల ఆర్థికభివృద్ధికి తీరని నష్టం!*

ఎల్‌నినో ప్రభావం కేవలం వాతావరణానికే పరిమితం కాదు; అది దేశ ఆర్థిక వ్యవస్థ, అభివృద్ధి, ఉత్పత్తి రంగాలు, ఉపాధి, ప్రజల జీవన ప్రమాణాలపై కూడా విస్తృత ప్రభావం చూపగలదు. ఎల్‌నినో కారణంగా కొన్ని ప్రాంతాల్లో వర్షపాతం తగ్గడం, అధిక ఉష్ణోగ్రతలు, కరువు పరిస్థితులు ఏర్పడితే వ్యవసాయ దిగుబడులు తగ్గి రైతుల ఆదాయం పడిపోవచ్చు. ముఖ్యంగా వర్షాధార పంటలైన వరి, పప్పుధాన్యాలు, నూనెగింజలు, పత్తి, చెరకు ఉత్పత్తిపై ప్రతికూల ప్రభావం పడే అవకాశం ఉంది. పశుగ్రాసం, తాగునీటి కొరత పెరిగితే పశుసంపద ఆరోగ్యం దెబ్బతిని పాల దిగుబడులు తగ్గుతాయి;

పశువుల దాణా ఖర్చులు పెరిగి పాడి పరిశ్రమపై ఆర్థిక భారం పడుతుంది. సముద్ర ఉపరితల ఉష్ణోగ్రతల్లో మార్పులు చేపల వలసలు, సముద్ర పోషక పదార్థాల లభ్యతను ప్రభావితం చేయడంతో మత్స్యకారుల ఆదాయం, చేపల ప్రాసెసింగ్, ఎగుమతులు దెబ్బతినవచ్చు. నీటి కొరత కారణంగా జలవిద్యుత్ ఉత్పత్తి తగ్గడం, పరిశ్రమలకు అవసరమైన నీటి సరఫరా పరిమితం కావడం, శీతలీకరణ ఖర్చులు పెరగడం వంటి పరిణామాలు ఉత్పాదకతను తగ్గించవచ్చు. ముడిసరుకుల కొరత, రవాణా అంతరాయాలు, విద్యుత్ అవసరాల పెరుగుదల సాధారణ పరిశ్రమలు, ఆహార ప్రాసెసింగ్, నిర్మాణ రంగం, చిన్న వ్యాపారాలపై అదనపు ఒత్తిడిని సృష్టించవచ్చు. ఫలితంగా ఆహార ధరలు, ద్రవ్యోల్బణం పెరిగి పేద, మధ్యతరగతి కుటుంబాల కొనుగోలు శక్తి తగ్గవచ్చు; ప్రభుత్వంపై సహాయక చర్యలు, నీటి సరఫరా, వ్యవసాయ బీమా, ఆహార భద్రత కోసం అదనపు వ్యయభారం పడవచ్చు.

అయితే ఎల్‌నినో ప్రభావం అన్ని ప్రాంతాల్లో ఒకేలా ఉండదు. ముందస్తు వాతావరణ హెచ్చరికలు, కరువును తట్టుకునే పంటలు, నీటి సంరక్షణ, పశుగ్రాస నిల్వలు, ఆహార ధాన్యాల బఫర్ నిల్వలు, పునరుత్పాదక ఇంధనం, విపత్తు సంసిద్ధతలో పెట్టుబడులు పెంచడం ద్వారా ఆర్థిక నష్టాలను తగ్గించి స్థిరమైన అభివృద్ధిని కాపాడుకోవచ్చు.

*ఎల్‌నినో, గ్లోబల్ వార్మింగ్, వాతావరణ మార్పులు: ఒకే సమస్య కాదు!*

ఎల్‌నినోను గ్లోబల్ వార్మింగ్‌తో పూర్తిగా సమానంగా చూడకూడదు. ఎల్‌నినో అనేది సముద్రం–వాతావరణ వ్యవస్థలో సహజంగా ఏర్పడే తాత్కాలిక చక్రీయ మార్పు. గ్లోబల్ వార్మింగ్ అనేది ప్రధానంగా మానవ చర్యల వల్ల గ్రీన్‌హౌస్ వాయువులు పెరగడంతో భూమి సగటు ఉష్ణోగ్రతలు దీర్ఘకాలంగా పెరుగుతున్న పరిస్థితి. బొగ్గు, చమురు, సహజ వాయువు దహనం, అడవుల నరికివేత, పారిశ్రామిక ఉద్గారాలు, అధిక భూవినియోగ మార్పులు దీనికి ప్రధాన కారణాలు. ఈ రెండు ప్రక్రియలు వేర్వేరు అయినప్పటికీ వాటి ప్రభావాలు ఒకదానితో మరొకటి కలిసే అవకాశం ఉంది. ఎల్‌నినో సమయంలో ఇప్పటికే వేడెక్కుతున్న వాతావరణానికి అదనపు ఉష్ణ ప్రభావం చేరితే ప్రపంచ సగటు ఉష్ణోగ్రతలు మరింత పెరగవచ్చు. అధిక ఉష్ణోగ్రతలు ఆవిరీభవనాన్ని పెంచి నేల తేమను తగ్గించవచ్చు. అదే సమయంలో వాతావరణంలో తేమ నిల్వ సామర్థ్యం పెరగడం వల్ల కొన్ని పరిస్థితుల్లో తీవ్రమైన వర్షాలు కురిసే అవకాశం ఉంటుంది. అయితే ఎల్‌నినో వల్లనే అన్ని వేడిగాలులు, కరువులు, వరదలు సంభవిస్తాయని భావించడం శాస్త్రీయంగా తప్పు.

వాటి వెనుక ప్రాంతీయ వాతావరణ నమూనాలు, భూవినియోగ మార్పులు, సముద్ర ఉష్ణోగ్రతలు, గ్రీన్‌హౌస్ వాయువుల ప్రభావం, సహజ వాతావరణ వైవిధ్యం కలిసి పనిచేస్తాయి. వాతావరణ మార్పులను ఎదుర్కోవడానికి ఒకవైపు కార్బన్ ఉద్గారాలను తగ్గించడం, మరోవైపు ఇప్పటికే ఏర్పడుతున్న ప్రభావాలకు అనుగుణంగా సమాజాన్ని సిద్ధం చేయడం అవసరం. సౌర, పవన విద్యుత్, శక్తి సామర్థ్యం, ప్రజా రవాణా, అడవుల పరిరక్షణ, పర్యావరణ అనుకూల వ్యవసాయం, నీటి సంరక్షణ వంటి చర్యలు దీర్ఘకాలికంగా అత్యంత కీలకం.

*ప్రభుత్వాలు, దేశాలు, ప్రజలు తీసుకోవాల్సిన పరిష్కార చర్యలు!*

ఎల్‌నినో ప్రభావాలను పూర్తిగా ఆపడం మానవుల చేతుల్లో లేదు. కానీ దాని వల్ల సంభవించే నష్టాలను తగ్గించడం, ముందస్తుగా సిద్ధపడటం, పర్యావరణ వ్యవస్థల సహజ సామర్థ్యాన్ని పెంచడం మన చేతుల్లోనే ఉన్నాయి. మొదటగా వాతావరణ శాఖలు సముద్ర ఉపరితల ఉష్ణోగ్రతలు, రుతుపవనాల అంచనాలు, వర్షపాతం లోటు, వేడిగాలులు, కరువు సూచికలను నిరంతరం పర్యవేక్షించాలి. ఈ సమాచారాన్ని రైతులకు, మత్స్యకారులకు, అటవీ శాఖలకు, స్థానిక సంస్థలకు, ప్రజలకు సులభంగా అర్థమయ్యే భాషలో చేరవేయాలి. రెండవది, ప్రతి జిల్లాలో వాతావరణ ప్రమాదాల ఆధారంగా వ్యవసాయ, నీటి నిర్వహణ ప్రణాళికలను రూపొందించాలి. తక్కువ నీటితో పండే పంటలు, కరువు నిరోధక వంగడాలు, మిశ్రమ పంటలు, పంటల మార్పిడి, నేలలో తేమ నిల్వ పద్ధతులను ప్రోత్సహించాలి. మూడవది, చెరువులు, కుంటలు, నదులు, వాగులు, తడి భూములు, అడవులు, సహజ నీటి ప్రవాహ మార్గాలను ఆక్రమణలు, కాలుష్యం, విధ్వంసం నుంచి రక్షించాలి. నాలుగవది, వర్షపు నీటి సంరక్షణ, భూగర్భజలాల పునర్భరణ, మురుగునీటి శుద్ధి, శుద్ధి చేసిన నీటి పునర్వినియోగం, నీటి పొదుపు పద్ధతులను అమలు చేయాలి. ఐదవది, అడవుల్లో మంటల నివారణ, వన్యప్రాణుల ఆవాసాల పరిరక్షణ, వన్యప్రాణి కారిడార్ల పునరుద్ధరణ, స్థానిక జాతుల చెట్ల పెంపకానికి ప్రాధాన్యత ఇవ్వాలి. ఆరవది, వేడిగాలులు, నీటి కొరత, గాలి కాలుష్యం, అంటువ్యాధులపై ప్రజారోగ్య వ్యవస్థలు ముందస్తు చర్యలు తీసుకోవాలి. ఏడవది, పంటల బీమా, ఆహార నిల్వలు, అత్యవసర తాగునీరు, ఉపాధి సహాయం, విపత్తు పరిహారం వంటి సామాజిక భద్రతా చర్యలను బలోపేతం చేయాలి. ఎనిమిదవది, పారదర్శక పాలన, శాస్త్రీయ పరిశోధన, ఉపగ్రహ సమాచార వినియోగం, స్థానిక సమాజాల భాగస్వామ్యంతో పర్యావరణ నిర్ణయాలు తీసుకోవాలి. ప్రభుత్వాలు మాత్రమే కాకుండా ప్రతి పౌరుడు నీటిని పొదుపు చేయడం, చెట్లను కాపాడడం, వ్యర్థాలను తగ్గించడం, ప్రకృతి వనరులను బాధ్యతాయుతంగా వినియోగించడం ద్వారా ఈ ప్రయత్నంలో భాగస్వామి కావాలి.

*ఇప్పటికైనా మేల్కొందామా? లేక భవిష్యత్ తరాలకు పర్యావరణ సంక్షోభాన్ని వారసత్వంగా ఇస్తామా?*

ఎల్‌నినో అనేది ప్రకృతి వ్యవస్థలో భాగమైన సహజ వాతావరణ దృగ్విషయం. కానీ దాని ప్రభావాలను తీవ్రమైన విపత్తులుగా మార్చే పరిస్థితుల్లో మానవ చర్యలకు కూడా కీలకమైన పాత్ర ఉంది. అడవులను నరికివేయడం, చెరువులను ఆక్రమించడం, నదులను కలుషితం చేయడం, భూగర్భజలాలను విచక్షణారహితంగా తోడేయడం, సహజ ఆవాసాలను ధ్వంసం చేయడం, గ్రీన్‌హౌస్ వాయువుల ఉద్గారాలను పెంచడం వల్ల పర్యావరణ వ్యవస్థల సహజంగా తట్టుకునే సామర్థ్యం తగ్గుతుంది. ఎల్‌నినో ప్రభావాలతో కరువు పరిస్థితులు ఏర్పడినప్పుడు అడవులు, నేల, నీటి వనరులు ఇప్పటికే బలహీనంగా ఉంటే నష్టాలు మరింత పెరుగుతాయి. వరదలు వచ్చినప్పుడు సహజ నీటి ప్రవాహ మార్గాలు ఆక్రమణలకు గురైతే మానవ ప్రాణాలు, ఆస్తులకు ముప్పు పెరుగుతుంది. పంటలు దెబ్బతింటే ఆహార కొరత, ధరల పెరుగుదల, రైతుల ఆర్థిక ఇబ్బందులు తీవ్రమవుతాయి. అడవులు క్షీణిస్తే వన్యప్రాణులు తమ ఆవాసాలను కోల్పోతాయి. నీటి వనరులు ఎండిపోతే మానవులతో పాటు పక్షులు, జంతువులు, ఇతర జీవరాశులు కూడా సంక్షోభంలో పడతాయి. ప్రభుత్వాలు పర్యావరణ చట్టాలను సమర్థంగా అమలు చేయకపోతే, దేశాలు వాతావరణ మార్పులపై బాధ్యతాయుతమైన చర్యలు తీసుకోకపోతే, ప్రజలు తమ జీవనశైలిని మార్చుకోకపోతే భవిష్యత్తులో ప్రకృతి వైపరీత్యాల వల్ల కలిగే ఆర్థిక, సామాజిక, పర్యావరణ నష్టాలు మరింత పెరిగే ప్రమాదం ఉంది. అయితే ఈ పరిణామాలు తప్పనిసరిగా సంభవిస్తాయని కాదు; ముందస్తు ప్రణాళికలు, శాస్త్రీయ నిర్ణయాలు, పర్యావరణ పరిరక్షణ, అంతర్జాతీయ సహకారం ద్వారా ప్రమాదాలను తగ్గించవచ్చు. ప్రకృతిని జయించాలనే ఆలోచనకు బదులుగా ప్రకృతితో సహజీవనం చేయాలనే దృక్పథాన్ని అలవరచుకోవాలి. అభివృద్ధి పేరుతో అడవులను, నీటిని, నేలను, జీవవైవిధ్యాన్ని నాశనం చేస్తే చివరకు మనిషి మనుగడకే ముప్పు ఏర్పడుతుంది. భారత రాజ్యాంగంలోని 48A అధికరణం పర్యావరణ పరిరక్షణను ప్రభుత్వ బాధ్యతగా పేర్కొంటుంది. 51A(g) ప్రకారం అడవులు, సరస్సులు, నదులు, వన్యప్రాణులు సహా సహజ పర్యావరణాన్ని కాపాడటం ప్రతి భారత పౌరుడి ప్రాథమిక విధి. ఈ బాధ్యతను ఆచరణలో పెట్టినప్పుడే పర్యావరణ భద్రత సాధ్యమవుతుంది. ఎల్‌నినో ఒక హెచ్చరిక అయితే, ప్రకృతి పరిరక్షణ మన సమాధానం కావాలి. పర్యావరణాన్ని కాపాడటం అంటే కేవలం చెట్లను రక్షించడం కాదు; మనిషి ఆహారాన్ని, నీటిని, ఆరోగ్యాన్ని, ఆర్థిక భద్రతను, భవిష్యత్ తరాల మనుగడను కాపాడటమే.

ప్రకృతి హెచ్చరిస్తోంది.. ప్రపంచం అప్రమత్తం కావాలి! నీటిని సంరక్షిద్దాం.. ఆహార భద్రతను కాపాడుకుందాం.. భవిష్యత్తును సురక్షితం చేద్దాం!

“ప్రకృతిని రక్షిద్దాం—జీవకోటిని కాపాడుదాం—భవిష్యత్తును భద్రపరుద్దాం!”

— పిట్టల రవిబాబు, పర్యావరణవేత్త, మాజీ సహాయ ఆచార్యులు, JNTUH, హైదరాబాద్ మరియు సంయుక్త కార్యదర్శి, ఓరుగల్లు వైల్డ్లైఫ్ సొసైటీ (OWLS) NGO, తెలంగాణ. సెల్: +91 9849425271.