పూలను కాపాడుకుంటేనే బతుకమ్మకు పూర్వవైభవం!

పూలను కాపాడుకుంటేనే బతుకమ్మకు పూర్వవైభవం!

• *అడవులు అంతరిస్తే ఆచారాలు అంతరిస్తాయి.. ప్రకృతి కనుమరుగైతే పండుగలకే పునాది కరువవుతుంది!
• ప్రకృతి ప్రసాదించిన పూలతో ప్రకృతినే ఆరాధించే అపురూప సంప్రదాయం..
• బతుకమ్మ పండుగకు పూల కొరత! అడవులు, చెట్లు, పొదలు, సహజ పూలను కాపాడుకుంటేనే బతుకమ్మకు పూర్వవైభవం!
• తెలంగాణ ఆడపడుచుల ఆత్మగౌరవానికి ప్రతీక బతుకమ్మ

*బతుకమ్మ.. తెలంగాణ సంస్కృతికి జీవన ప్రతీక!*

భారతదేశం అనేక భాషలు, మతాలు, సంస్కృతులు, సంప్రదాయాలు, ఆచార వ్యవహారాలతో విరాజిల్లుతున్న వైవిధ్యభరితమైన దేశం. ఈ దేశంలోని ప్రతి ప్రాంతానికీ ప్రత్యేకమైన పండుగలు, జీవన విధానాలు, ప్రకృతితో ముడిపడిన విశిష్టమైన ఆచారాలు ఉన్నాయి. అలాంటి అపురూపమైన సాంస్కృతిక సంప్రదాయాల్లో తెలంగాణ రాష్ట్రానికి ప్రత్యేక గుర్తింపునిచ్చే పండుగ బతుకమ్మ. ఇది కేవలం ఒక పండుగ మాత్రమే కాదు;

తెలంగాణ ఆడపడుచుల ఆత్మగౌరవానికి, మహిళల ఐక్యతకు, కుటుంబ బంధాలకు, ప్రకృతి ప్రేమకు, పూల సౌందర్యానికి, జీవన వైవిధ్యానికి ప్రతీక. తెలంగాణ నేలపై తరతరాలుగా కొనసాగుతున్న ఈ పండుగలో మన సంస్కృతి, మన సంప్రదాయం, మన జీవన తాత్వికత అంతర్లీనంగా కనిపిస్తాయి. బతుకమ్మను పేర్చడం, దాని చుట్టూ గుండ్రంగా చేరి పాటలు పాడుతూ ఆడడం, పూలను పూజించడం, సద్దులను పంచుకోవడం వంటి ప్రతి ఆచారంలోనూ ఒక సామాజిక సందేశం ఉంది. బతుకమ్మ పండుగ మహిళలకు తమ బాల్య స్నేహితులను, పుట్టింటి బంధువులను, గ్రామంలోని ఆడపడుచులను, చిన్ననాటి జ్ఞాపకాలను మళ్లీ కలుసుకునే అపూర్వ అవకాశాన్ని కల్పిస్తుంది. కుటుంబ బాధ్యతలు, ఉద్యోగాలు, వివాహ జీవితం, ఇతర సామాజిక పరిస్థితుల మధ్య దూరమైన బంధాలను ఈ పండుగ తిరిగి దగ్గర చేస్తుంది. అందమైన చీరలు ధరించి, పూలతో అలంకరించిన బతుకమ్మల చుట్టూ చేరి, చప్పట్లు కొడుతూ పాటలు పాడే మహిళల సమూహం తెలంగాణ సాంస్కృతిక జీవనానికి ప్రతిబింబం. అయితే బతుకమ్మ గొప్పతనం కేవలం దాని రంగుల్లోనో, పాటల్లోనో, ఉత్సవాల వైభవంలోనో లేదు. ప్రకృతిలో సహజంగా లభించే పూలను సేకరించి, వాటితో బతుకమ్మను పేర్చి, ప్రకృతినే ఆరాధించే దాని మూల తాత్వికతలో ఉంది. అందువల్ల బతుకమ్మను కాపాడుకోవడమంటే ఒక పండుగను కాపాడుకోవడమే కాదు; తెలంగాణ సంస్కృతిని, మహిళల సామాజిక ఐక్యతను, ప్రకృతితో మనకున్న అనుబంధాన్ని, భవిష్యత్తు తరాల సాంస్కృతిక వారసత్వాన్ని కాపాడుకోవడం కూడా.

*అడవి పూలతో బతుకమ్మ పేర్చిన ఆనాటి పల్లె జీవనం!*

ఒకప్పుడు తెలంగాణ పల్లెల్లో బతుకమ్మ పండుగకు ప్రత్యేకమైన వాతావరణం ఉండేది. పండుగ సమీపిస్తుందంటే చాలు, ఇళ్లలో ఆనందం వెల్లివిరిసేది. ఆడపడుచులు బతుకమ్మను ఎలా పేర్చాలి, ఏయే పూలను సేకరించాలి, ఎక్కడ ఆడాలి, ఏ పాటలు పాడాలి అనే విషయాలపై ముందుగానే మాట్లాడుకునేవారు. పండుగ రోజు తెల్లవారుజామునే కుటుంబ సభ్యులు నిద్రలేచేవారు. ముఖ్యంగా అన్నదమ్ములు, తండ్రులు, భర్తలు, ఇతర కుటుంబ సభ్యులు సమీపంలోని గుట్టలు, పొదలు, పచ్చిక మైదానాలు, పొలాల గట్లు, అడవుల అంచులకు వెళ్లి కాలానుగుణంగా పూసే సహజ పూలను సేకరించి ఇంటికి తీసుకొచ్చేవారు. తంగేడు పూలు, గునుగు పూలు, అడవి చామంతులు, కట్ల పూలు, స్థానికంగా వివిధ పేర్లతో పిలిచే అడవి పుష్పాలు బతుకమ్మకు ప్రత్యేక అందాన్ని తెచ్చేవి. కొన్ని ప్రాంతాల్లో లభించే ఇతర స్థానిక పుష్పాలను కూడా సంప్రదాయం ప్రకారం ఉపయోగించేవారు. పూల సేకరణ అనేది కేవలం ఒక పని కాదు; కుటుంబ సభ్యులందరూ పాల్గొనే అనుబంధ కార్యక్రమం. పిల్లలకు మొక్కల పేర్లు, పూల రంగులు, వాటి పెరుగుదల కాలం, పల్లె పరిసరాల్లోని ప్రకృతి గురించి తెలుసుకునే అవకాశం లభించేది. పెద్దలు ఏ పువ్వు ఎక్కడ పూస్తుంది, ఏ పొదల్లో ఎక్కువగా లభిస్తుంది, ఏ కాలంలో అడవి పూలు విరబూస్తాయి వంటి విషయాలను పిల్లలకు వివరించేవారు. అలా పండుగ ఒక సహజ పర్యావరణ విద్యా కార్యక్రమంగా కూడా కొనసాగేది. ఇంటికి తీసుకొచ్చిన పూలను మహిళలు శుభ్రపరిచి, వాటి రంగులు, ఆకారాలు, పరిమాణాలను బట్టి అందంగా పేర్చేవారు. ఒక్కో వరుసలో ఒక్కో రకమైన పూలను అమర్చి, కింద వెడల్పుగా మొదలుపెట్టి పైకి వెళ్లేకొద్దీ చిన్నదిగా చేస్తూ కోనాకారంలో బతుకమ్మను రూపొందించేవారు. పసుపుతో గౌరమ్మను తయారుచేసి పైభాగంలో ప్రతిష్ఠించేవారు. పూల సువాసన, కుటుంబ సభ్యుల సందడి, పాటల సాధన, మహిళల నవ్వులు కలగలిసి పల్లెల్లో పండుగ వాతావరణాన్ని సృష్టించేవి. ఈ సంప్రదాయంలో మనిషి ప్రకృతికి యజమాని కాదని, ప్రకృతి ప్రసాదించిన సంపదను గౌరవించి, కృతజ్ఞతతో జీవించాలనే సందేశం అంతర్లీనంగా ఉండేది. ఆనాటి పల్లె జీవనంలో పూలు కొనుక్కోవాల్సిన వస్తువులు మాత్రమే కాదు; మన చుట్టూ ఉన్న జీవవైవిధ్యానికి సజీవ గుర్తులు.

*తంగేడు పువ్వు నుంచి గునుగు పువ్వు వరకు.. ప్రతి పువ్వులో ప్రకృతి వైభవం!*

బతుకమ్మ పండుగలో ఉపయోగించే పూలకు రంగుల పరంగా, సాంస్కృతికంగా ప్రత్యేక ప్రాధాన్యం ఉంది. ముఖ్యంగా తంగేడు పూలు తెలంగాణ బతుకమ్మ సంప్రదాయంలో విశిష్టమైన స్థానాన్ని సంపాదించాయి. తెలంగాణ రాష్ట్ర పుష్పంగా తంగేడు పువ్వును గుర్తించడం కూడా ఈ ప్రాంత ప్రకృతి, సంస్కృతులతో దాని అనుబంధాన్ని తెలియజేస్తుంది. తంగేడు మొక్కలు సహజంగా పెరిగే ప్రాంతాలు, గుట్టల అంచులు, పొలాల గట్లు, రహదారుల పక్కన ఉన్న పొదలు ఒకప్పుడు పసుపు రంగు పూలతో కళకళలాడేవి. గునుగు పూలు వాటి ప్రత్యేకమైన రూపంతో బతుకమ్మకు మరో అందాన్ని తీసుకొస్తాయి. అడవి చామంతులు, ప్రాంతీయంగా లభించే ఇతర పుష్పాలు కూడా బతుకమ్మలో వైవిధ్యాన్ని నింపుతాయి. ఈ పూలు ఒక్కొక్కటి ఒక్కో మొక్కకు చెందినవే అయినప్పటికీ, వాటి సమాహారం బతుకమ్మలో ఒక సహజ కళాఖండాన్ని సృష్టిస్తుంది. పూలలోని రంగులు, ఆకృతులు, పరిమళాలు ప్రకృతి సృజనాత్మకతకు నిదర్శనం. అయితే పూల ప్రాధాన్యాన్ని కేవలం బతుకమ్మ అలంకరణకు పరిమితం చేయకూడదు. పుష్పించే మొక్కలు అనేక కీటకాలకు ఆహార వనరులుగా ఉంటాయి. తేనెటీగలు, సీతాకోకచిలుకలు, ఇతర పరాగసంపర్క జీవులు పూలను సందర్శించడం ద్వారా పర్యావరణ వ్యవస్థలో కీలకమైన పరాగసంపర్క ప్రక్రియకు సహకరిస్తాయి. మొక్కలు, కీటకాలు, పక్షులు, ఇతర జీవుల మధ్య ఉండే సంబంధాలు ప్రకృతి సమతుల్యతకు ఆధారం. అయితే ప్రతి పువ్వు ప్రతి జీవికి ఒకే విధంగా ఉపయోగపడుతుందని భావించకూడదు; ఒక్కో మొక్కకు ప్రత్యేకమైన పర్యావరణ పాత్ర ఉంటుంది. స్థానిక అడవి పూలను సంరక్షించడం ద్వారా ఈ జీవసంబంధాలను నిలబెట్టేందుకు మనం సహకరించవచ్చు. బతుకమ్మ కోసం పూలను సేకరించే సమయంలో కూడా మొక్కలకు హాని కలగకుండా వ్యవహరించడం అవసరం. మొత్తం పొదలను నరికేయడం, వేర్లతో సహా మొక్కలను పీకేయడం, అన్ని పూలను ఒకేసారి కోసేయడం వంటి చర్యలను నివారించాలి. కొంత భాగం పూలను మొక్కపైనే వదిలిపెట్టడం, విత్తనాలు ఏర్పడేందుకు అవకాశం కల్పించడం, స్థానిక పుష్పించే మొక్కలను పెంచడం ద్వారా సహజ పునరుత్పత్తికి తోడ్పడవచ్చు. మనం పూలను పూజిస్తున్నామంటే ఆ పూలను అందించే మొక్కలను కూడా రక్షించాలి. పుష్పాలను గౌరవించడం అంటే పుష్పించే ప్రకృతిని గౌరవించడమే.

*తొమ్మిది రోజుల బతుకమ్మ.. మహిళల ఐక్యతకు, కుటుంబ బంధాలకు ప్రతీక!*

బతుకమ్మ పండుగ సాధారణంగా తొమ్మిది రోజులపాటు వివిధ ఆచారాలతో కొనసాగుతుంది. ప్రాంతీయ సంప్రదాయాలను బట్టి మొదటి రోజు ఎంగిలిపూల బతుకమ్మ, చివరి రోజు సద్దుల బతుకమ్మ వంటి పేర్లతో పండుగను జరుపుకుంటారు. ఈ తొమ్మిది రోజులలో ప్రతిరోజూ బతుకమ్మను పేర్చి, మహిళలు సమూహాలుగా చేరి పాటలు పాడుతూ, చప్పట్లు కొడుతూ, బతుకమ్మ చుట్టూ గుండ్రంగా తిరుగుతూ ఆడుతారు. బతుకమ్మ పాటల్లో ప్రకృతి, పూలు, కుటుంబ సంబంధాలు, సామాజిక జీవనం, స్త్రీల అనుభవాలు, స్థానిక చరిత్ర, ఆధ్యాత్మిక విశ్వాసాలు ప్రతిఫలిస్తాయి. ఈ పాటలు తరతరాలుగా మౌఖిక సంప్రదాయం ద్వారా ఒక తరం నుంచి మరొక తరానికి అందుతున్న సాంస్కృతిక సంపద. చివరి రోజు సద్దుల బతుకమ్మకు మరింత ప్రత్యేకత ఉంటుంది. మహిళలు కుటుంబ సభ్యులతో కలిసి పండుగలో పాల్గొని, సంప్రదాయం ప్రకారం తయారుచేసిన సద్దులు, బెల్లం కలిపిన వంటకాలు, ఇతర ప్రసాదాలను ఒకరికొకరు పంచుకుంటారు. చిన్ననాటి స్నేహితులు, బంధువులు, పుట్టింటివారు, గ్రామంలోని మహిళలు ఒకచోట చేరడం ద్వారా సామాజిక సంబంధాలు బలపడతాయి. పండుగలో పాల్గొనే వారందరూ ఒకే సామాజిక లేదా ఆర్థిక స్థితికి చెందినవారు కావాల్సిన అవసరం లేదు. సామూహిక ఉత్సవం ద్వారా పరస్పర గౌరవం, ఆత్మీయత, సహకారం పెంపొందించుకునే అవకాశం ఉంటుంది. చివరిరోజున బతుకమ్మలను సంప్రదాయబద్ధంగా చెరువులు, ఇతర నీటి వనరుల వద్దకు తీసుకెళ్లి పాటలు పాడుతూ నిమజ్జనం చేసే ఆచారం కూడా అనేక ప్రాంతాల్లో కనిపిస్తుంది. అనంతరం మహిళలు పరస్పరం ఆత్మీయంగా పలకరించుకుంటూ, సంతోషంగా ఇళ్లకు తిరిగి వెళ్తారు. ఈ సంప్రదాయం మహిళలకు తమ సామాజిక ఉనికిని వ్యక్తపరిచే వేదికగా నిలుస్తుంది. అయితే నేటి కాలంలో ఈ పండుగను నిర్వహించేటప్పుడు చెరువుల పరిశుభ్రత, నీటి నాణ్యత, సహజ పూల వినియోగం, వ్యర్థాల నిర్వహణ వంటి అంశాలపై కూడా శ్రద్ధ చూపాలి. సాంప్రదాయాన్ని కొనసాగించడమే కాకుండా, దాని ద్వారా ప్రకృతికి ఎలాంటి హాని కలగకుండా చూసుకోవడం కూడా మన బాధ్యత. బతుకమ్మలోని మహిళా ఐక్యతను పర్యావరణ పరిరక్షణకు అనుసంధానిస్తే, ఈ పండుగ సామాజిక చైతన్యానికి మరింత శక్తివంతమైన వేదికగా మారుతుంది.

*ప్రకృతి పండుగకు పూలే కరువవుతున్నాయా? మారుతున్న పర్యావరణ పరిస్థితులు!*

బతుకమ్మ పండుగలో అత్యంత ఆలోచించాల్సిన అంశం సహజ పూల లభ్యత తగ్గుతోందనే ప్రజానుభవం. గతంలో గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో గుట్టలు, పొలాల గట్లు, రహదారుల అంచులు, చెరువుల పరిసరాలు, పచ్చిక మైదానాలు, అడవుల అంచుల్లో కాలానుగుణంగా అనేక రకాల అడవి పూలు కనిపించేవి. ఇప్పుడు అనేక ప్రాంతాల్లో ఆ సహజ వాతావరణం మారిపోయింది. గ్రామాల విస్తరణ, పట్టణీకరణ, రహదారుల నిర్మాణం, వ్యవసాయ భూముల వినియోగ మార్పులు, పొదల తొలగింపు, సహజ గడ్డి భూముల క్షీణత, అడవుల నరికివేత, భూఆక్రమణలు, గుట్టల తవ్వకాలు వంటి అనేక కారణాలు స్థానిక వృక్ష సంపదపై ప్రభావం చూపుతున్నాయి.

రసాయన కలుపుమందుల అధిక వినియోగం కూడా కొన్ని ప్రాంతాల్లో సహజంగా పెరిగే పుష్పించే మొక్కలకు ముప్పుగా మారవచ్చు. వాతావరణ మార్పుల కారణంగా ఉష్ణోగ్రతలు, వర్షపాతం, పుష్పించే కాలాల్లో మార్పులు సంభవించే అవకాశం ఉంది. అయితే అన్ని ప్రాంతాల్లో పూల కొరతకు ఒకే కారణం ఉందని చెప్పడం శాస్త్రీయంగా సరైంది కాదు. స్థానికంగా ఏ మొక్కలు తగ్గుతున్నాయి, ఎక్కడ వాటి నివాసాలు నశిస్తున్నాయి, ఏ కాలంలో పూలు తక్కువగా కనిపిస్తున్నాయి అనే అంశాలపై క్షేత్రస్థాయి పరిశీలన అవసరం. అయినప్పటికీ సహజ ఆవాసాల నష్టం, వృక్ష సంపద తగ్గుదల, పర్యావరణ మార్పులు బతుకమ్మ వంటి ప్రకృతితో ముడిపడిన సంప్రదాయాలపై ప్రభావం చూపగలవన్నది స్పష్టమైన ఆందోళన. గతంలో పూల కోసం గ్రామం బయటకు వెళ్లినప్పుడు వివిధ రంగుల్లో పూసిన మొక్కలు కనిపించేవి. ఇప్పుడు కొన్ని ప్రాంతాల్లో ఆ పూల కోసం దూరప్రాంతాలకు వెళ్లాల్సి వస్తోందని ప్రజలు చెబుతున్నారు. పూల కొరత ఉన్నచోట వాటిని మార్కెట్లలో కొనుగోలు చేయాల్సిన పరిస్థితి ఏర్పడుతోంది. ఈ మార్పును కేవలం పండుగ నిర్వహణలో వచ్చిన అసౌకర్యంగా చూడకూడదు. మన చుట్టూ ఉన్న సహజ వృక్ష సంపదలో వచ్చిన మార్పులకు ఇది ఒక సామాజిక సూచిక కావచ్చు. పండుగకు పూలు తగ్గుతున్నాయంటే, మనం ప్రకృతిని ఏ స్థాయిలో కాపాడుతున్నామనే ప్రశ్నను కూడా మన ముందుంచుతుంది. ఈ సమస్యను పరిష్కరించడానికి భావోద్వేగంతో పాటు శాస్త్రీయ పరిశీలన, స్థానిక మొక్కల గుర్తింపు, సహజ ఆవాసాల పరిరక్షణ, ప్రజల భాగస్వామ్యం అవసరం.

*అడవులు, గుట్టలు, పొదలు అంతరిస్తే బతుకమ్మ సంప్రదాయానికి ముప్పు!*

ప్రకృతి అనేది మనిషి జీవించడానికి అవసరమైన గాలి, నీరు, ఆహారాన్ని అందించే వ్యవస్థ మాత్రమే కాదు; మన సంస్కృతి, సంప్రదాయాలు, పండుగలు, కళలు, సాహిత్యం, జానపద గీతాలకు కూడా మూలాధారం. తెలంగాణ బతుకమ్మ పండుగ ఇందుకు ఒక గొప్ప ఉదాహరణ.

ఈ పండుగకు అవసరమైన అనేక సహజ పుష్పాలు నిర్దిష్టమైన నేల, తేమ, ఉష్ణోగ్రత, వర్షపాతం, కాంతి పరిస్థితుల్లో పెరుగుతాయి. వాటి పెరుగుదలకు అనువైన గుట్టలు, అడవుల అంచులు, పొదలు, గడ్డి భూములు, పొలాల గట్లు కనుమరుగైతే ఆ మొక్కల సహజ విస్తరణ కూడా దెబ్బతినే ప్రమాదం ఉంది. అడవులు నశించడం అంటే పెద్ద చెట్లు మాత్రమే తగ్గిపోవడం కాదు. చెట్ల కింద పెరిగే చిన్న మొక్కలు, తీగలు, పొదలు, ఔషధ మొక్కలు, పుష్పించే వృక్షజాతులు, వాటిపై ఆధారపడే కీటకాలు, పక్షులు, ఇతర జీవులకు సంబంధించిన మొత్తం పర్యావరణ వ్యవస్థ దెబ్బతినడం. అడవుల నరికివేత, అనధికార ఆక్రమణలు, గుట్టల ధ్వంసం, నిర్మాణాల విస్తరణ, సహజ భూముల విభజన వంటి చర్యలు ఈ జీవవైవిధ్యాన్ని క్షీణింపజేయవచ్చు. ఒకసారి స్థానిక మొక్కల సమూహం అంతరించిపోతే, అదే ప్రాంతంలో దానిని తిరిగి పునరుద్ధరించడం ఎల్లప్పుడూ సులభం కాదు. అందువల్ల ప్రకృతి పరిరక్షణను కేవలం చెట్ల సంఖ్య పెంచే కార్యక్రమంగా పరిమితం చేయకూడదు. సహజంగా ఉన్న అడవులను, పొదలను, గడ్డి భూములను, చెరువుల పరిసరాలను, స్థానిక పుష్పించే మొక్కల నివాసాలను కాపాడాలి.

బతుకమ్మ కోసం పూలు సేకరించే సంప్రదాయాన్ని కొనసాగించాలంటే, పూలను అందించే ప్రకృతి వ్యవస్థలు సజీవంగా ఉండాలి. ఈ పండుగను ఘనంగా నిర్వహిస్తూ, అదే సమయంలో పూలు పూసే గుట్టలను నాశనం చేస్తే మన ఆచరణలోనే వైరుధ్యం ఉన్నట్లవుతుంది. ప్రకృతిని ఆరాధించే పండుగ జరుపుకుంటూ ప్రకృతిని నాశనం చేయడం మన సంస్కృతికి తగదు. పండుగ రోజున పూలను చేతుల్లో పట్టుకోవడమే కాకుండా, ఏడాది పొడవునా వాటిని అందించే మొక్కలను రక్షించుకోవాలి. అడవులను కాపాడటం, స్థానిక వృక్ష సంపదను పెంచడం, సహజ ఆవాసాల ఆక్రమణలను అరికట్టడం, పర్యావరణ చట్టాలను అమలు చేయడం ద్వారా మాత్రమే బతుకమ్మ పండుగకు నిజమైన భవిష్యత్తును అందించగలం. ప్రకృతిని కోల్పోతే సంప్రదాయానికి పునాది కోల్పోతాం; పునాది బలహీనమైతే ఎంత వైభవంగా ఉత్సవాలు నిర్వహించినా వాటి అసలు స్ఫూర్తి నిలవదు.

*బతుకమ్మ పూల స్థానంలో ప్లాస్టిక్ పూలా? సంప్రదాయ స్ఫూర్తికి విరుద్ధమైన మార్పు!*

నేటి కాలంలో కొన్ని ప్రాంతాల్లో సహజ పూల లభ్యత తగ్గడం, మార్కెట్‌లో పూల ధరలు పెరగడం, సమయం లేకపోవడం, సౌలభ్యం కోసం తయారుచేసిన అలంకరణ వస్తువులపై ఆధారపడడం వంటి కారణాలతో కృత్రిమ పూల వినియోగం పెరుగుతున్నట్లు కనిపిస్తోంది. కొన్ని చోట్ల ప్లాస్టిక్ పూలు, కృత్రిమ అలంకరణలు, ఇతర అలంకార సామగ్రితో బతుకమ్మలను రూపొందిస్తున్నారు. అయితే బతుకమ్మ పండుగ యొక్క అసలు ప్రత్యేకత సహజ పూలను సేకరించి వాటితో బతుకమ్మను పేర్చడంలో ఉంది. ప్లాస్టిక్ పూలు రంగుల్లో అందంగా కనిపించవచ్చు. ఎక్కువ రోజులు చెడిపోకుండా ఉండవచ్చు. మళ్లీ మళ్లీ ఉపయోగించుకోవచ్చనే కారణంతో కొందరు వాటిని ఎంచుకోవచ్చు. కానీ అవి సహజ పూలకు సమానమైన పర్యావరణ లక్షణాలను కలిగి ఉండవు. ప్లాస్టిక్ వస్తువులు తప్పుగా పారవేయబడితే నేల, నీటి వనరులు, కాలువలు, చెరువులు వంటి ప్రాంతాల్లో వ్యర్థాల సమస్యను పెంచవచ్చు. సూర్యకాంతి, వాతావరణ ప్రభావాల వల్ల కొన్ని ప్లాస్టిక్ పదార్థాలు చిన్న ముక్కలుగా విచ్ఛిన్నమై సూక్ష్మప్లాస్టిక్ సమస్యకు కూడా దోహదపడవచ్చు. బతుకమ్మ నిమజ్జనం జరిగే నీటి వనరుల్లో ప్లాస్టిక్ పూలు, వైర్లు, కృత్రిమ అలంకరణలు చేరకుండా చూడాలి. అయితే ప్లాస్టిక్ వినియోగం పూర్తిగా నిషేధించాల్సిన అవసరం ఉందా, ఏయే పదార్థాలు ఏ విధంగా హానికరం అనే అంశాలను స్థానిక నిబంధనలు, పదార్థాల స్వభావం ఆధారంగా పరిశీలించాలి. ప్రధాన సందేశం మాత్రం స్పష్టంగా ఉండాలి: సహజ పూలతో జరుపుకునే ప్రకృతి పండుగలో సాధ్యమైనంతవరకు సహజ, పర్యావరణహిత పదార్థాలనే ఉపయోగించాలి. పూలు దొరకడం లేదని వెంటనే ప్లాస్టిక్‌ను ప్రత్యామ్నాయంగా ఎంచుకోవడం కంటే, ఆ పూలు ఎందుకు తగ్గుతున్నాయి అనే మూల సమస్యను పరిష్కరించాలి. ఇంటి పెరట్లో తంగేడు వంటి స్థానిక మొక్కలను పెంచడం, కాలనీల్లో పుష్పించే మొక్కల తోటలు ఏర్పాటు చేయడం, స్థానిక నర్సరీల ద్వారా మొక్కలు అందుబాటులోకి తేవడం, పూలను సుస్థిరంగా సేకరించడం వంటి చర్యలు చేపట్టవచ్చు. పండుగకు ఉపయోగించే సహజ పూలను కూడా బాధ్యతతో వినియోగించాలి. అరుదైన మొక్కలను నాశనం చేయడం, వేర్లతో సహా పీకేయడం, అధికంగా పూలను కోయడం నివారించాలి. ప్లాస్టిక్ పూలతో పెద్ద బతుకమ్మను తయారుచేసి దానిని పర్యావరణ పరిరక్షణకు చిహ్నంగా ప్రకటించడం కన్నా, సహజ మొక్కలను పెంచి పూలు పూయించే సమాజంగా మారడం గొప్పది. ప్రకృతిని ఆరాధించే పండుగలో ప్రకృతికి హాని కలిగించే అలవాట్లను తగ్గించుకోవడం మనందరి బాధ్యత.

*పావు కిలో పూల బతుకమ్మ నుంచి ప్రకృతి వైభవం వరకు.. మనం కోల్పోతున్నది ఏమిటి?*

గతంలో గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో కొందరు కుటుంబాలు పెద్ద బతుకమ్మలను పేర్చేవారని, అనేక రకాల పూలను వరుసలుగా అమర్చి వాటికి ప్రత్యేకమైన ఆకారం ఇచ్చేవారని పెద్దలు గుర్తుచేసుకుంటారు. కొన్ని బతుకమ్మలు చాలా పెద్దవిగా, బరువుగా ఉండేవి. కుటుంబ సభ్యులు, బంధువులు, స్నేహితులు కలిసి పూలను సేకరించడం, వాటిని పేర్చడం కోసం గంటల తరబడి శ్రమించేవారు. అయితే పూర్వం బతుకమ్మల బరువు యాభై లేదా అరవై కిలోల వరకు ఉండేదనే జ్ఞాపకాలను అన్ని ప్రాంతాలకు వర్తించే సాధారణ ప్రమాణాలుగా పరిగణించకూడదు.

అలాగే నేటి బతుకమ్మలన్నీ చిన్నవిగా మారిపోయాయని కూడా నిర్ధారిత గణాంకాలు లేకుండా చెప్పలేం. అయినప్పటికీ కొన్ని ప్రాంతాల్లో పూల లభ్యత, కుటుంబాల జీవనశైలి, పట్టణీకరణ, సమయాభావం, ఖర్చులు వంటి కారణాలతో బతుకమ్మల పరిమాణం, తయారీ విధానాల్లో మార్పులు వచ్చి ఉండవచ్చు. ఈ మార్పులను గమనించినప్పుడు మనం ఆలోచించాల్సిన అంశం బతుకమ్మ ఎంత పెద్దగా ఉంది, ఎంత బరువుగా ఉంది అనేది మాత్రమే కాదు. అందులో ఎన్ని రకాల స్థానిక పూలు ఉన్నాయి? వాటిని సేకరించినప్పుడు ప్రకృతికి ఎంత హాని జరిగింది? వాటిని పెంచే సహజ ఆవాసాలు మన చుట్టూ ఎంతవరకు మిగిలి ఉన్నాయి? అనే ప్రశ్నలు మరింత ముఖ్యమైనవి. పెద్ద బతుకమ్మ అంటేనే గొప్ప సంప్రదాయం అని భావించడం కంటే, సహజ పూల వైవిధ్యంతో, పర్యావరణానికి హాని కలిగించకుండా, సామూహికంగా పాల్గొంటూ బతుకమ్మను నిర్వహించడం నిజమైన సాంస్కృతిక వైభవం. చిన్న బతుకమ్మను పేర్చిన కుటుంబాన్ని తక్కువగా చూడకూడదు; పూల కొరత, ఆర్థిక పరిస్థితులు, ఇతర కారణాల వల్ల చిన్న బతుకమ్మను తయారుచేసినా వారి భక్తి, విశ్వాసం, సంప్రదాయంపై ప్రేమ తగ్గిపోవు. మన లక్ష్యం పండుగను పరిమాణాల పోటీగా మార్చడం కాదు. పూలు అందుబాటులో ఉండేలా ప్రకృతిని కాపాడుకోవడం, పిల్లలకు పూల పేర్లు నేర్పించడం, స్థానిక మొక్కలను పెంచడం, సంప్రదాయ పాటలను సంరక్షించడం, మహిళల భాగస్వామ్యాన్ని గౌరవించడం కావాలి. పూలు కొరవడుతున్నాయనే ఆందోళనను నిందారోపణలకు కాకుండా ప్రకృతి పునరుద్ధరణకు ఉపయోగించుకోవాలి. బతుకమ్మ పరిమాణం తగ్గినా దాని స్ఫూర్తి తగ్గకూడదు; పూల సంఖ్య తగ్గకుండా ఉండేందుకు మన ప్రయత్నాలు పెరగాలి. మనం కోల్పోతున్నది కేవలం పూల పరిమాణం కాదు. ప్రకృతిని దగ్గరగా తెలుసుకునే అవకాశం, కుటుంబాల సమిష్టి శ్రమ, స్థానిక వృక్ష సంపదపై అవగాహన, తరతరాల అనుభవాల బదిలీ వంటి విలువలను కూడా కోల్పోయే ప్రమాదం ఉంది. వాటిని తిరిగి పొందడానికి పండుగను ప్రకృతి పరిరక్షణ ఉద్యమంతో అనుసంధానించాలి.

*ప్రభుత్వాల బాధ్యత.. బతుకమ్మ పూల కోసం ప్రకృతి సంపదను పునరుద్ధరించాలి!*

బతుకమ్మ పండుగకు పూర్వవైభవం తీసుకురావడంలో ప్రభుత్వాల పాత్ర అత్యంత కీలకం. పర్యావరణ పరిరక్షణ, అటవీ సంరక్షణ, జీవవైవిధ్య పరిరక్షణ, పట్టణ ప్రణాళిక, చెరువుల పునరుద్ధరణ, గ్రామీణాభివృద్ధి వంటి విభాగాల మధ్య సమన్వయం అవసరం. తెలంగాణ ప్రభుత్వం, అటవీ శాఖ, పర్యావరణ శాఖ, గ్రామపంచాయతీలు, మున్సిపాలిటీలు, పట్టణాభివృద్ధి సంస్థలు కలిసి స్థానిక పుష్పించే మొక్కల సంరక్షణకు కార్యాచరణ రూపొందించాలి. ముఖ్యంగా తంగేడు, గునుగు, స్థానిక అడవి చామంతులు, ప్రాంతానుసారంగా లభించే ఇతర పుష్పించే మొక్కలపై శాస్త్రీయ అధ్యయనాలు చేపట్టాలి. ఏ ప్రాంతంలో ఏ మొక్కలు సహజంగా పెరుగుతున్నాయి? వాటి విస్తరణ ఎంత ఉంది? ఏ కాలంలో పూస్తాయి? వాటి సహజ ఆవాసాలు ఎక్కడ ఉన్నాయి? ఎక్కడ తగ్గుతున్నాయి? అనే వివరాలను సేకరించి స్థానిక జీవవైవిధ్య రిజిస్టర్లలో నమోదు చేయాలి. స్థానిక పరిస్థితులకు అనువైన మొక్కలను గుర్తించి, అటవీ శాఖ నర్సరీలు, గ్రామీణ నర్సరీలు, పాఠశాలలు, కళాశాలల ద్వారా వాటి పెంపకాన్ని ప్రోత్సహించాలి. అయితే అన్ని మొక్కలను అన్ని ప్రాంతాల్లో ఒకే విధంగా నాటకుండా, స్థానిక పర్యావరణానికి అనుకూలమైన జాతులనే ఎంచుకోవాలి. సహజ అడవులను నరికివేసి వాటి స్థానంలో కేవలం మొక్కలు నాటడం ద్వారా పర్యావరణ నష్టాన్ని పూర్తిగా భర్తీ చేయలేమనే విషయాన్ని ప్రభుత్వాలు గుర్తించాలి. ముందుగా ఉన్న సహజ ఆవాసాలను కాపాడటం, ఆక్రమణలను అరికట్టడం, గుట్టలు, గడ్డి భూములు, చెరువుల పరిసరాలను సంరక్షించడం ప్రధాన ప్రాధాన్యంగా ఉండాలి. బతుకమ్మకు ముందు స్థానిక పూల లభ్యతపై అధ్యయనాలు చేసి, అవసరమైతే గ్రామాలు, పట్టణాల్లో పూల తోటలను అభివృద్ధి చేయాలి. ప్రజలకు ఉచితంగా లేదా తక్కువ ధరకు స్థానిక పుష్పించే మొక్కలను అందించవచ్చు. పండుగ నిర్వహణకు సంబంధించిన మార్గదర్శకాల్లో ప్లాస్టిక్ అలంకరణలను తగ్గించడం, చెరువుల్లో వ్యర్థాలు వేయకుండా చూడడం, నిమజ్జనం అనంతరం పూలను సేకరించి కంపోస్టుగా మార్చడం వంటి అంశాలను చేర్చాలి. ప్రభుత్వ పథకాలు కేవలం పండుగ సమయంలో ప్రచార కార్యక్రమాలకే పరిమితం కాకూడదు. ఏడాది పొడవునా మొక్కల సంరక్షణ, జీవవైవిధ్య పర్యవేక్షణ, పర్యావరణ విద్య, ప్రజల భాగస్వామ్యం కొనసాగాలి. బతుకమ్మను తెలంగాణ సాంస్కృతిక పండుగగా మాత్రమే కాకుండా స్థానిక జీవవైవిధ్యాన్ని కాపాడే ప్రజా ఉద్యమానికి ప్రేరణగా ఉపయోగించాలి. అప్పుడు ప్రభుత్వ కార్యక్రమాలు, ప్రజల భాగస్వామ్యం, శాస్త్రీయ పరిశోధన ఒకే లక్ష్యంతో ముందుకు సాగగలవు.

*పౌరులు, కుటుంబాలు, మహిళా సంఘాలు, యువత.. ప్రతి ఒక్కరి చేతిలో ప్రకృతి పరిరక్షణ!*

ప్రకృతిని కాపాడే బాధ్యత ప్రభుత్వాలదే అని భావించి పౌరులు తమ బాధ్యతను విస్మరించకూడదు. పర్యావరణ పరిరక్షణ అనేది ప్రతి వ్యక్తి దైనందిన జీవితంలో భాగం కావాలి. బతుకమ్మ పండుగ ఈ బాధ్యతను ఆచరణలో చూపించడానికి అద్భుతమైన అవకాశం. ప్రతి కుటుంబం తన ఇంటి ఆవరణలో, పెరట్లో, బాల్కనీలో లేదా అందుబాటులో ఉన్న చిన్న ప్రదేశంలో స్థానిక పుష్పించే మొక్కలను పెంచవచ్చు. అపార్ట్‌మెంట్ సంఘాలు సామూహిక తోటలను ఏర్పాటు చేయవచ్చు. కాలనీ సంఘాలు, మహిళా సంఘాలు, స్వయం సహాయక బృందాలు, యువజన సంఘాలు, విద్యార్థి సంఘాలు కలిసి బతుకమ్మకు ఉపయోగించే స్థానిక పూల మొక్కల పెంపక కార్యక్రమాలు చేపట్టవచ్చు. పూలను సేకరించడానికి అడవులకు వెళ్లినప్పుడు మొక్కలను వేర్లతో సహా పీకకూడదు; పొదలను నరికేయకూడదు; అన్ని పూలను ఒకేసారి కోసేయకూడదు. మొక్కలు తిరిగి పెరిగేందుకు, విత్తనాలు ఏర్పడేందుకు అవసరమైన భాగాలను వదిలివేయాలి. అరుదైన లేదా రక్షణ అవసరమైన వృక్షజాతులను సేకరించకూడదు. స్థానికంగా ఏ పూలు అందుబాటులో ఉన్నాయో తెలుసుకొని, వాటిని బాధ్యతాయుతంగా వినియోగించాలి. బతుకమ్మ ఉత్సవాల్లో ప్లాస్టిక్ కవర్లు, సింథటిక్ అలంకరణలు, పర్యావరణానికి హాని కలిగించే ఇతర వ్యర్థాలను తగ్గించాలి. నిమజ్జనం అనంతరం పూలను, ఆకులను, ఇతర జీవవిచ్ఛిన్నమయ్యే పదార్థాలను సేకరించి కంపోస్టు తయారీకి ఉపయోగించవచ్చు. అయితే వాటిలో ప్లాస్టిక్, లోహపు వైర్లు, ఇతర వ్యర్థాలు కలిసిపోకుండా ముందుగా వేరు చేయాలి.

మహిళా సంఘాలు ప్రతి ఏడాది బతుకమ్మ పండుగకు ముందు స్థానిక మొక్కల గుర్తింపు, పూల సంరక్షణ, పర్యావరణహిత పండుగ నిర్వహణపై అవగాహన కార్యక్రమాలు నిర్వహించవచ్చు. చిన్నపిల్లలకు పూల పేర్లు నేర్పడం, వాటి ఫొటోలు సేకరించడం, మొక్కల పెరుగుదలను నమోదు చేయడం వంటి కార్యక్రమాలు కుటుంబ స్థాయిలోనే ప్రారంభించవచ్చు. ప్రతి బతుకమ్మ సందర్భంగా ఒక మొక్క నాటాలనే ప్రతిజ్ఞ ఉపయోగకరమైనదే; అయితే నాటిన మొక్క బతికి పెరిగేలా నీరు, సంరక్షణ అందించడం అంతకంటే ముఖ్యమైనది. మొక్కలు నాటిన సంఖ్యను మాత్రమే కాకుండా బతికి పెరిగిన మొక్కల శాతాన్ని కూడా పర్యవేక్షించాలి. పండుగను ఒకరోజు ఉత్సాహంతో ముగించకుండా, ఏడాది పొడవునా ప్రకృతిని కాపాడే జీవనశైలిగా మార్చుకోవాలి. ప్రతి పౌరుడు ప్రకృతిని కాపాడితేనే బతుకమ్మ సంప్రదాయానికి నిజమైన రక్షణ లభిస్తుంది.

*విద్యాసంస్థలు, స్వచ్ఛంద సంస్థలు, సాంస్కృతిక వేదికలు.. బతుకమ్మను పర్యావరణ ఉద్యమంగా మార్చాలి!*

బతుకమ్మ పండుగను భవిష్యత్తు తరాలకు అందించాలంటే విద్యాసంస్థలు, స్వచ్ఛంద సంస్థలు, పర్యావరణ సంఘాలు, సాంస్కృతిక వేదికలు, పరిశోధనా సంస్థలు సమన్వయంతో పనిచేయాలి. పాఠశాలలు, కళాశాలల్లో బతుకమ్మను కేవలం పాటలు, నృత్యాలు, అలంకరణల పోటీగా నిర్వహించకుండా, దాని వెనుక ఉన్న జీవవైవిధ్యాన్ని పరిచయం చేసే విద్యా కార్యక్రమంగా రూపొందించాలి. విద్యార్థులు తమ ప్రాంతంలో కనిపించే తంగేడు, గునుగు, అడవి చామంతి తదితర పుష్పించే మొక్కలను గుర్తించి, వాటి ఫొటోలు, పుష్పించే కాలం, పెరిగే ప్రాంతం, స్థానిక పేర్లను నమోదు చేయవచ్చు. శాస్త్రీయంగా సరైన మొక్కల గుర్తింపుతో స్థానిక పుష్పాల డిజిటల్ జాబితాలను రూపొందించవచ్చు. అయితే మొక్కలను గుర్తించడంలో నిపుణుల సహాయం తీసుకోవాలి; స్థానిక పేర్లను శాస్త్రీయ పేర్లతో గందరగోళం చేయకూడదు. కళాశాలల పర్యావరణ శాస్త్ర విభాగాలు, వృక్షశాస్త్ర విభాగాలు, పరిశోధకులు కలిసి బతుకమ్మ పూల లభ్యతపై వార్షిక అధ్యయనాలు చేపట్టవచ్చు. ఏ ప్రాంతాల్లో పూల మొక్కలు తగ్గుతున్నాయి, వాటి నివాసాలకు ఎలాంటి ముప్పులు ఉన్నాయి, స్థానికంగా ఏ పరిరక్షణ చర్యలు ఫలిస్తున్నాయి అనే అంశాలను నమోదు చేయవచ్చు. స్వచ్ఛంద సంస్థలు గ్రామాల్లో అవగాహన కార్యక్రమాలు నిర్వహించి, స్థానిక విత్తనాల సేకరణ, మొక్కల పెంపకం, పూల తోటల ఏర్పాటు, చెరువుల పరిశుభ్రత వంటి పనుల్లో ప్రజలను భాగస్వాములను చేయవచ్చు. అయితే విత్తనాల సేకరణ, మొక్కల పెంపకం స్థానిక పర్యావరణానికి అనుకూలంగా, చట్టబద్ధంగా జరగాలి. పర్యావరణ సంఘాలు అటవీ శాఖ, గ్రామపంచాయతీలు, పాఠశాలలతో కలిసి స్థానిక పుష్పించే మొక్కల సంరక్షణకు నమూనా గ్రామాలను అభివృద్ధి చేయవచ్చు. సాంస్కృతిక వేదికలు బతుకమ్మ పాటల సేకరణ, పాత తరాల మహిళల అనుభవాల నమోదు, సంప్రదాయాల డాక్యుమెంటేషన్, స్థానిక కళాకారులకు ప్రోత్సాహం వంటి కార్యక్రమాలు చేపట్టవచ్చు. పండుగను దేశవిదేశాల్లో జరుపుకునే తెలంగాణ ప్రజలు కూడా తమ నివాస ప్రాంతాల్లో స్థానిక పర్యావరణానికి అనుకూలమైన పూలతో బతుకమ్మను నిర్వహించవచ్చు. స్థానికంగా లభించని మొక్కలను అనవసరంగా ఇతర ప్రాంతాల నుంచి తీసుకెళ్లకుండా, అక్కడి పర్యావరణానికి సరిపోయే ప్రత్యామ్నాయాలను ఎంచుకోవాలి. పర్యావరణవేత్తలు, పరిశోధకులు, సాంస్కృతిక కార్యకర్తలు కలిసి బతుకమ్మను ఒక జీవన సంప్రదాయంగా, పర్యావరణ విద్యా వేదికగా, ప్రకృతి పరిరక్షణ ఉద్యమంగా ప్రపంచానికి పరిచయం చేయాలి. అలా చేస్తే బతుకమ్మ పాటలతో పాటు ప్రకృతి సంరక్షణ సందేశం కూడా ప్రపంచమంతటా వినిపిస్తుంది.

*రాబోయే తరాలకు పూల బతుకమ్మను అందిద్దాం.. ప్రకృతిని కాపాడితేనే సంస్కృతి నిలుస్తుంది!*

బతుకమ్మ పండుగ మనకు ఇచ్చే అత్యంత విలువైన సందేశం ప్రకృతితో కలిసి జీవించడం. మనం ప్రకృతిని ఆరాధిస్తున్నామని చెప్పుకుంటూనే, అడవులను నాశనం చేస్తూ, గుట్టలను తవ్వేస్తూ, చెరువులను ఆక్రమిస్తూ, సహజ పుష్పించే మొక్కలను నిర్లక్ష్యం చేస్తే ఆ ఆరాధనకు అర్థం ఉండదు. పండుగల వైభవం వాటి వెనుక ఉన్న జీవన విలువలతోనే నిలుస్తుంది. బతుకమ్మలోని పూలు కేవలం అలంకరణ కోసం కావు; అవి మన నేలలోని జీవవైవిధ్యానికి, కాలానుగుణ ప్రకృతి చక్రాలకు, మహిళల సామూహిక జ్ఞాపకాలకు, కుటుంబ అనుబంధాలకు గుర్తులు. ఈ సంప్రదాయాన్ని రక్షించుకోవాలంటే మనం కొన్ని స్పష్టమైన నిర్ణయాలు తీసుకోవాలి. మొదటిగా, సహజ అడవులు, గుట్టలు, పొదలు, గడ్డి భూములు, చెరువుల పరిసరాలను కాపాడాలి. రెండవది, స్థానిక పుష్పించే మొక్కలను శాస్త్రీయ పద్ధతుల్లో పెంచి, వాటి సహజ విస్తరణకు తోడ్పడాలి. మూడవది, పూల సేకరణలో బాధ్యతాయుతమైన పద్ధతులను పాటించాలి. నాలుగవది, ప్లాస్టిక్ పూలు, అనవసరమైన కృత్రిమ అలంకరణలు, నీటి వనరులను కలుషితం చేసే వ్యర్థాలను తగ్గించాలి. ఐదవది, బతుకమ్మ పాటలు, సంప్రదాయాలు, పూల పేర్లు, స్థానిక జ్ఞానాన్ని పిల్లలకు నేర్పాలి. ఆరవది, ప్రభుత్వాలు, పౌరులు, స్వచ్ఛంద సంస్థలు, విద్యాసంస్థలు, మహిళా సంఘాలు కలిసి పనిచేయాలి. ఏడవది, ప్రతి ఏడాది పూల లభ్యత, మొక్కల పెరుగుదల, స్థానిక జీవవైవిధ్యంలో వస్తున్న మార్పులను పరిశీలించి, అవసరమైన చర్యలు తీసుకోవాలి. మనం నేడు నాటే ఒక మొక్క రేపటి తరానికి పూలను అందించవచ్చు. మనం నేడు కాపాడే ఒక గుట్ట భవిష్యత్తులో ఎన్నో పుష్పించే మొక్కలకు ఆశ్రయమవుతుంది. మనం నేడు రక్షించే ఒక చెరువు ప్రజల జీవనానికి, స్థానిక జీవవైవిధ్యానికి ఉపయోగపడుతుంది. బతుకమ్మ పండుగను కాపాడాలంటే బతుకమ్మను పేర్చే పూలను కాపాడాలి; పూలను కాపాడాలంటే మొక్కలను కాపాడాలి; మొక్కలను కాపాడాలంటే వాటి సహజ ఆవాసాలను కాపాడాలి. ఇదే ఈ పండుగ మనకు నేర్పించే పర్యావరణ సత్యం. తెలంగాణ ఆడపడుచులు రేపటి తరాలకు ప్లాస్టిక్ పూల బతుకమ్మను మాత్రమే చూపించాల్సిన పరిస్థితి రాకూడదు. సహజ తంగేడు పూలు విరబూసే గుట్టలు, గునుగు పూలతో నిండిన పచ్చిక మైదానాలు, రంగురంగుల అడవి పూలతో కళకళలాడే పల్లె పరిసరాలు మళ్లీ మనకు కనిపించాలి. పిల్లలు తమ తల్లులు, అమ్మమ్మలు, నానమ్మలతో కలిసి సహజ పూలను గుర్తించి బతుకమ్మను పేర్చే రోజులు తిరిగి రావాలి. అప్పుడే మన సంస్కృతి జీవిస్తుంది; మన సంప్రదాయం సజీవంగా కొనసాగుతుంది; ప్రకృతి పట్ల మన కృతజ్ఞత రాబోయే తరాలకు వారసత్వంగా అందుతుంది.

*బతుకమ్మను “బతుకు — అమ్మ” అని కాపాడుకుందాం*

బతుకమ్మ అంటే పూలను పేర్చడం మాత్రమే కాదు.. పూలను అందించే ప్రకృతిని ప్రేమించడం!. బతుకమ్మ అంటే పాటలు పాడటం మాత్రమే కాదు.. ఆ సంస్కృతుల తెలంగాణ పాటలకు జీవం పోసే పల్లె ప్రకృతిని కాపాడటం!. బతుకమ్మ అంటే ఒక పండుగను నిర్వహించడం మాత్రమే కాదు.. మహిళల ఆత్మగౌరవాన్ని, కుటుంబ బంధాలను, తెలంగాణ సంస్కృతిని, జీవవైవిధ్యాన్ని పరిరక్షించడం!. బతుకమ్మకు పూలు కావాలి.. పూలకు మొక్కలు కావాలి.. మొక్కలకు నేల, నీరు, సహజ ఆవాసాలు కావాలి. అడవులను కాపాడుదాం! గుట్టలను రక్షిద్దాం! చెట్లను పెంచుదాం! స్థానిక పుష్పించే మొక్కలను సంరక్షిద్దాం! చెరువులను పరిశుభ్రంగా ఉంచుదాం! ప్లాస్టిక్ వినియోగాన్ని తగ్గిద్దాం!. ప్రకృతిని రక్షిద్దాం.. బతుకమ్మ పూర్వవైభవాన్ని తిరిగి తీసుకువద్దాం!

ఈ తరం బతుకమ్మను ఆడాలి.. రాబోయే తరాలు కూడా సహజ పూలతో బతుకమ్మను ఆడేలా ప్రకృతిని కాపాడాలి!

*ఆడపడుచులందరికి సద్దుల పతుకమ్మ శుభాకాంక్షలతో…

— పిట్టల రవిబాబు, పర్యావరణవేత్త, మాజీ సహాయ ఆచార్యులు JNTUH, హైదరాబాద్ మరియు సంయుక్త కార్యదర్శి, ఓరుగల్లు వైల్డ్లైఫ్ సొసైటీ NGO, తెలంగాణ. సెల్: +91 98494 25271.*